R: Convegno "La grafia della lingua piemontese nei secoli" - 1-a giornata

Ricevuto da giamcap@tiscali.it ed inoltrato FYI.

=============================================================
Buongiorno a tutti. circa i Sermoni Subalpini e la grafia mi permetto
di proporvi il testo dell'ultimo:

BULETIN ëd L´ACADEMIA dla lenga piemuntèisa
Utùber 2011
Editur: B. Villata Cu-Editur: A. Costanzo

Rësposta a duntrè dumande
Dop ël buletin ch´a fa vintedui e la püblicas-siun ëd La lenga d´
oé e le lenghe d´oc e d´oil a sun rivane duntrè mail cun ëd dumande e d´
usser-vassiun mutubin anteressante che, ant na serta manera, a furtissu
lon ch´i l´uma già scrivü vaire vire a pruposit ëd la lenga dij Sermun
sü-balpin dël sécul XII. E, piand le distanse da le vaire dëscüssiun,
nosse cunclüsiun an ësmìju sempe pì logiche e cunvincente.
Cume già arcurdà an pì `d n´ucasiun, bun-a part dël mérit ëd nossa
dëscuerta a va al fait d´avèj assistü, an Alba, a `n cunvegn mutubin
anteressant, andùa ch´as era dëscütüsse sü na chestiun che nui i na
savìu prope gnente e ch´a l´é peui finìa ant `n debà pitost ëscaudà. Da
na part a-i ëstasìa `l relatur, ch´a sustnìa cun d´esempi bin precis
che la lenga dij Sermun sübalpin a l´era nen ël piemuntèis, ma pitost
na mës-cëtta `d lenghe, da l´auta part la quasi tuta-lità dij present,
che però a l´han nen riessü a cuntradì l´uratur, ni a purté d´esempi
bin precis ch´a pudèissu sbüsiardé sùe afermassiun, për lur d´autüt
baravantan-e.
Nui, che antlura i savìu gnanca cos a füssu sti sermun, i l´uma
cuntinuà a andé dapress a lë strup ma peui, dop vaire ani, vist che
gnün a l´era asardasse a cuntrabate cun ëd preuve sensà la tesi dla mës-
cetta `d lenghe, i l´uma cuminsà a dübité che efetivament la lenga dë
ste priche a füssa `l piemuntèis, ma i stentavu co a chërde che chi ch´
a l´ha scrivü sti sermun a l´abia vursü duvré na mës-cëtta `d lenghe
për fesse capì da `d gent che, forse, a savìa pen-a antende so gergun.
E parèj, për sërché `d capì cume ch´a stasìu le cose, cun santa
passiensa i l´uma cuminsà a lese e a trascrive `l manüscrit uriginal e
pì che pusé nossa atensiun an sël léssic, valadì an sle paro-le, i l´
uma vursü stüdiene `l sistema gramatical
che, cume forse nen tüti a san, an géner a l´é mutubin pì stàbil e
dunca pì apruprià a arvelé d´eventuaj diferense tra ij sistema
lenghìstic.
Për esse cuerent e për gavesse dal fastüdi ëd pijé pusissiun già
da l´anviarüra, seguend na veja custüma ch´a definìa le lenghe dal
meud d´afermé, i l´uma ciamà la parlà dij Sermun sübalpin lenga d´oé
(oe : riga 31 dël Sermun X).
Ultra a piassé sta parlà ant n´épuca bin preci-sa, ël termu oé a
sutantend na lenga avzin-a ma diversa da cule d´oc e d´oil. E st´
avzinansa a l´é duvüa al fait che nen mac se trè lenghe a duvìu avèj `n
sustrà cumün o an tüte manere avzin, ma co al fait che le trè parlà an
chestiun a duvìu truvesse an situassiun ëd cuntat.
Tütün, malgré son, la lenga d´oé a smun ëd caraterìstiche d´autüt
particular, tant ant ël lèssic che ant la gramàtica.
Për ël prim cas ch´as pensa mac a `d vus cu-me bontà, verità...
che ij parlé transalpin cun-tempuran a nutavu bonté... (oil) e bontatz
... (oc) e cuj cisalpin citae... (Anonim genuvèis e Bon-vesin da la
riva). E sì a ven a taj arcurdé che ant la parlà tuscan-a, ancura dij
temp ëd Dante, val a dì quasi dui sécuj dop la redassiun dij Sermun, la
grafìa dlë parole dë stu tipu a biautava tra viltade e viltà, e la
prima furma a l´era bin pì dëspunìbil che la scunda.
Rësguard a la gramàtica, chestiun che forse a l´era mai staita pià
an cunsiderassiun, le dife-rense tra le vaire parlà a sun bin ciaire.
Tütun, bin se la lenga d´oé a presenta `d rest ëd la veja declinassiun
cas suget e cas regim, tìpica dle par-là transalpin-e, a l´é pa malfé
capì che an lenga d´oé nen mac le desinense a j´eru diferente, ma co
che sta declinassiun a stasìa sparend.
N´auta gran nuvità dla gramàtica dla lenga d´oé a cunsist ant ël
fait che, cun la sparissiun ëd le sìlabe finaj ëd vaire parole latin-
e, suvens ël plüral a l´é marcà mac da l´articul o da n´aut determinant
ch´a-j cumpagna, propi cum a cà-pita ant le parlà dël Piemunt d´
ancheuj. IJ pochi nom che an lenga d´oé a l´avìu `n plüral divers dal
singular a sun cuj ch´a sürtìu an -a, an -l o an -n. Ij prim a
guernavu `l plural dël numina-tiv latin marcà -e (anvece d´ae) e jë
scund a l´avìu `n plüral prulétic apostoil (lat. apostoli), beil...
furme ch´a sun ancur nurmaj ant le parlà piemuntèise muderne, bin se la
grafìa a l´é `n poc diversa: apostuj, bej...
Cum an la presentu ij Sermun sübalpin, la lenga d´oé a duvìa esse
na parlà an cuntat, nen mac cun ij sistema lenghistic transalpin, ma co
cun cuj cisalpin ëd Lumbardìa, teritori che ant-lura a rivava quasi fin
ai pé dj´Alp.
Ma mutubin ampurtant a l´é co `l fait, forse mai nutà da gnün, che
la lenga d´oé a l´era na parlà an trasfurmassiun. E stu cambi
lenghìstic an lu furtissu co le vaire furme arcaiche, ch´as treuvu
quasi tüte ant ij sermun ëd la prima metà. Ch´as pensa për esempi ai
plüraj ch´a fi-nissu an -S o a le terse persun-e pluraj dij verb ch´a
seurtu an T cum an latin e an langue d´oïl.
E che la lenga dij sermun a sìa na parlà an trasfurmassiun a l´é
mutubin ampurtant për-chè, propi cun ij fenomen ch´as artrassu ant le
situassiun ëd cambi lenghìstic, as ëspiegu vaire parole e strütüre ch´a
l´han fait andé mat ij filolug ch´a l´han stüdià ste priche. E ün ëd
custi rebus a l´era propi la presensa `d furme dël vej sistema dacant a
cule dël neuv. Anquadrà ant ël cuntest ëd na situassiun ëd cambi
lenghìstic, l´alternansa `d furme arcaiche e muderne a l´é d´autüt
nurmal përché che, prima dë sparì, ël vej cumpurtament a cuesist cun
cul neuv për `n perìud pì o menu lung. E son a l´é bin evident ant ij
segment arpurtà sì dapress: qui avea li mesatge albergai 09285 e qui
recevun los mesatges 09286; signifiquen li coman-dament 09096 e
significa los comandamenz 09104, andùa che a poche righe `d distansa `l
cas régi-me plural a l´é marcà prima ant la neuva mane-ra e peui cun la
furma veja. Mentre an priseren doe vaque qui avean vitel e lor vels
enserreren en una maison, ant ël cuntest cunsiderà, la furma sigmatica
veels a deuv esse staita duvrà përchè
ch´a l´era l´ünica manera për marché `l plüral.
Dunc la cunstatassiun che, ultra a esse an cuntat cun le lenghe d´
oc e d´oil, la parlà arpresentà ant ij Sermun a l´era co na lenga an
trasfurmassiun, an përmet d´avèj na visiun pì precisa dël gergun dë ste
priche.
Bin che la gramàtica dij Sermun sübalpin a sìa an pràtica mutubin
davzin a cula dle parlà piemuntèise antiche e muderne e che co `l
léssic a sìa pien ëd parole che ancheuj a sun duvrà an Piemunt, as
pudrìa nen ciamé sta lenga pie-muntèisa bin se, cum i l´uma dit vaire
vire, la distansa ch´a separa la lenga d´oé da le parlà piemuntèise d´
ancheuj a l´é mutubin pì cita che cula ch´a esist tra la langue d´oïl e
`l fransèis dij nossi di.
Për lon ch´a rësguarda peui la pusissiun rëspet a le lenghe
cuntempuran-e d´oc e d´oil, tratandse `d lenghe an cuntat e che an pì
a l´avìu `n midem sustrà, as peul nen neghé che la lenga d´oé a füssa
avzin-a ma diversa, tant dal vej pruensal che da l´ancien français.
Propi për l´avzinansa dë ste trè lenghe e për j´antërferense
lessicaj dle parlà transalpin-e sü cula d´oé, a-i é nen da stüpisse se
da pì che 150 ani ij vaire filolug e rumanista ch´a l´han ëstü-dià la
lenga dë sti sermun, a sun mai ëstait d´acordi sü sùa d´identità co se,
a lese bin sùe cunclusiun, as capiss che vaire a l´avìu vist giüst.
Già ant l´ann dl´artruvament dël manüscrit P. Lacroix a l´avìa
dit che sta lenga a l´era `n "dialèt mës-cià `d latin, ëd pruvensal e
`d fransèis", mentre J.J. Champollion a pensava ch´as tratèissa pitost
ëd "la lenga dij Valdèis dël Piemunt". Dël 1873 E. Stenghel a parlava
`d na lenga a mesa stra tra `l pruensal e `l fransèis, mentre dël 1879
Foerster a l´avìa vistje `n dialèt piemuntèis malgré la presensa `d
furme fransèise e pruensaj s-cëtte.
Ma cun la filulugìa tradissiunal a sarìa stait propì malfé truvé
`l caviun ëd la marela, përché che për capì bin la maciavélica a tucava
apliché le tëurìe dla lenghìstica muderna, cume cule ch´a rësguardu le
lenghe an cuntat e `l cambi
lenghìstic.
Parèj, s´i duvèissu arzighesse a lucalisé `l post anté ch´a sun
ëstait ëscrit sti sermun, basandse an sij dait arlevà, i sërnrìu sensa
gnün-e gene `l munasté Santa Marìa `d Pinareul. An efet, dël temp ch´a
sun ëstait ëscrit ij Sermun, Pinareul a l´era `n burg mutubin ampurtant
e `n punt privilegià për ij cuntat tra ij dui vërsant dj´Alp. La lenga
lucal, d´oé, a duvìa sicurament esse an cuntat cun cule d´oc e d´oil,
ma co cun cula dla Val Chisun che, cume forse nen tüti a san, antlura a
fasìa part ël Delfinà. Se peui as pensa che Lüserna e la Tur, ij burg
valdèis ëd la Val Pélis, a sun pen-a a 14 chilometer da Pinareul, as
peul dedüe che tüte le lenghe che jë stüdius a l´han arlevà ant ij
Sermun sübalpin a duvìu esse an cuntat an sta sitadina. E quand che `d
lenghe a sun an cuntat as avzin-u. E i na suma cheicos nui ch´i vivuma
ant na sità andùa che, ultra a le dùe lenghe üfissiaj, as na parla na
patela d´aute. Tant për dé n´esempi `d cume `l léssic ëd na lenga a
peul cambié quand ch´as treuva an cuntat cun d´aute parlà forte, i
arpurtuma sì dapress la rësposta che vaire ani fa, pen-a rivà a
Montreal, a l´avìa dane `n munsü quand ch´i l´avìu cia-maje n´
anfurmassiun stradal: andate su questa stritta fino alla luce, passata
la ruella tornate a de-stra, dopo due blocchi trovate l´avenuta che
cercate.
Chi ch´a l´ha `n poc ëd pràtica dle lenghe antërnassiunaj, an sta
rësposta a nota d´amblé ch´a-i sun ed parole piaite da l´anglèis e dal
fransèis, e co d´aute italian-e cume blocchi e luci ch´a l´han ël sens
dle vus anglèise blocks e lights. E l´istess as deuv dì `d tornate, che
però as arfà al verb fransèis tourner. Malgré tüt, la strütüra
gramatical a smija italian-a, co s´as deuv amët-te che la lenga a l´é
nen propi italian-a.
L´istessa usservassiun a pudrìa slarghesse a la lenga d´oé ch´a l´
ha na sùa identità franc ciai-ra, bin che minca tant a presenta `d
termu ch´a sun present ant ël léssic d´aute lenghe ch´a duvìu avèj `n
sustrà cumün o avzin. E st´avzi- nansa dle parlà cisalpin-e cun cule
transalpin-e a l´é co furtìa da Montaigne. An efet, dop so viagi a
Türin dël 1581, arferendse a la parlà lucal a l´avìa scrivù: La langue
vulgaire n´a pres-que de la langue italienne que la prononciation, et n´
est au fond que composée de nos propres mots.
A l´é propi `n darmagi che j´espert dël guvern, ch´a seguitu a
cunsideré `l piemuntèis `n dialèt italian, a l´abiu mai lesü `s passagi
gavà dal Journal de voyage en Italie `d Michel de Montai-gne e forse
gnanca lon che Dante a l´ha scrivü ant ël capìtul XV dël prim lìber dël
De vulgari eloquentia a pruposit dle parlà `d Lissandria e `d Türin
As turna a parlé `d grafìa
An ste ültime sman-e n´amis ch´a stà a Türin a l´ha anfurmane che
st´utunn a-i sarà a Vërsèj `n cunvegn an sla grafìa piemuntèisa, anté
ch´as pija an cunsiderassiun ël sistema gràfic adutà da vaire scritur
piemuntèis, a parte dal prinsipi dël Sincsent quasi fin ai nossi di.
Sta neuva a l´ha fane propi piasì përchè che, a la finitiva, tüti
a pudran rendse cunt che an passà ugnidün a scrivìa `l piemuntèis cum a-
j era vis e che la grafìa storica a l´é na grossa bala. Sta custüma a l´
era cuntinuà co dop che Murissi Pipin a l´avìa scrivü la prima
gramàtica piemuntèisa (1783), e fin-a dop dël 1930 quand ch´a l´é naje
la grafìa brandé, che cheidün a l´ha ciamà amprupriament ëstorica.
Për rendës-ne cunt a bastrìa lese jë scrit d´Ar-turo Genre,
cunsulté ij vaire dissiunari upüra co, s´as na treuvu ancura, lese j´
euvre uriginaj redate an piemuntèis da l´Eutsent al di d´an-cheuj. Ch´
as pensa për esempi a `L Sant Evange-li de Nossëgnour Gesu-Crist
secound San Luca e San Giouan dël 1838, ai Canti popolari del Pie-monte
cüjì da Costantino Nigra (1888) upüra co mac a jë scrit d´Alberto
Viriglio (+1913).
Për cuntinué a insiste ch´a esist na tradissiun gràfica dël
piemuntèis, an ësmija ch´a tuca avèj j´euj fudrà `d pel ëd salam
mutubin ëspëssa, a menu che ün a l´abia mai lesü ëd test uriginaj
ëscrit prima dël 1930, ann che Pinin Pacot e Andrea Viglongo a l´han
ideà la grafìa brandé che, cum as é disse, cheidün a l´ha peui ciamà
storica, sensa rasun.
Ma co la grafìa brandé a l´é nen piasüa a tüti, an efet, vers la
fin ëd j´ani ´30, Ali Belfadel a l´ha püblicà na Gramàtica piemuntèisa
ch´a pre-
sentava na scritüra diversa da cula `d Pacot e Viglongo. E l´istess a
l´ha fait Enzo Bottasso che, dël 1953 a l´ha suagnà la trascrissiun ëd
le cumedie dl´Aliun ch´a fan part ëd la famusa Opera Jocunda.
Essenda al curent ëd le dificultà che la gent a l´avìa a lese `l
piemuntèis ant la grafìa brandé, dël 1967, co Mario Soldati, për la
püblicassiun ëd I proverbi piemontesi a l´ha sernü na scritüra diversa
da cula brandé e ant na nota a giüstì-fica sùa sernia disend: L´
ortografia e perciò l´ortoepia piemontese dei Proverbi appariranno qui
semplificate affinché gli italiani non piemontesi, nel leggere la
traduzione non siano intimiditi nelle loro occhiate almeno orientative
sul testo. Perciò scarso uso dei segni fonetici. Una soluzione non
troppo tecnica ma pratica. Sovente nei vari testi piemontesi (anche in
quelli che contengono i proverbi qui trascritti) manca l´uniformità
ortografica.
D´auta part la giüstëssa dë ste usservassiun a l´é co pruvà dal
fait che dël 1980, ant la presentassiun ëd la Grammatica della lingua
piemontese `d Guido Griva, Andrea Viglongo, ün ëd j´ideatur ëd la
grafìa brandé, tüt essenda sudisfait dël travaj fait, a pensava ch´a
sarìa ancur duvüssé eliminé vaire ëd cuj acent nen andispensabij. E sì
dapress i arpurtuma sùe parole: Bisogna giungere a scrivere il
piemontese colla scorrevolezza con cui si scrive l´italiano, cioè con
accentazione, quasi nulla. Solo così si abituerà il piemontese a
leggere la sua lingua senza prevenzioni ed incertezze. Inoltre si darà
a tutti la prova che si tratta di una lingua viva ed attiva, di uso
normale e popolare, non di un monumento del passato, da venerarsi come
reliquia della cultura degli antenati, in cui sanno esprimersi soltanto
i poeti; ruolo a cui tanti critici vorrebbero relegare il il nostro
vivissimo e vitalissimo piemontese di oggi.
E an ëstüpiss ël fait che mai gnün dij difensur ëd la grafìa
brandé a l´abia mensiunà o piait an cunsiderassiun ij sügeriment d´ës
magister. Ansi, anvece dë scüté `s bun cunsèj, ij brandé d´ancheuj a
sun radicalisasse daré ´d sùa scri-türa, ver munument dël passà, e cume
`d vej tru-
-pié sbandà e sensa idee, vaire a sërcu `d difende `l vej furtin
magagnà tirand a la borgna sü tüt lon ch´a-j ësmija divers. E parèj, a
slun-tananu co chi ch´a pudrìa deje na man a büteje an sla carzà
giüsta, già arvelà, cum as é vist, pì che na tranten-a d´ani fa da `d
gran piemuntèis.
A part son, a tuca co rendse cunt che an se ültime desen-e d´ani l´
eculugìa lenghìstica dël piemuntèis a l´é cambià `d pianta e an ësmija
che Andrea Viglongo, ün dij prim brandé, a l´avèissa già capilu dël
1980.
Për lon ch´a rësguarda la grafìa, se dël 1930, quand che an
Piemunt quasi tüti a parlavu piemuntèis e pochi a lu scrivìu, a pudìa
andé bin duvré na scritüra süfisticà, ancheuj, che bin pochi a lu parlu
e che la lenga a sta andasend a rameng, për cerché `d salvé la baraca
as deuv ëscrive ant na manera sempia che tüti cuj pie-muntèis ch´a sun
ëstait alfabetisà an italian e an castijan a peudu capì sensa
tribülé.
E vira, tuira e tarabasca, l´ünica stra për rivé a stu fin a l´é
cula `d marché cun `d sègn bin ciair e distint ij sun median dla /u/ e
dla /o/, ch´a esistu nen an italian e an castijan. Urmai a l´é na dusen-
a d´ani ch´i l´uma adutà na grafìa ch´as basa sü sti prinsipi e i l´uma
la sudisfas-siun che vaire piemuntèis ch´a l´avìu mai lesü dë scrit an
sùa lenga mare, nen mac a l´han cuminsà lesla cun na gran goj, ma
cheidün a l´ha co cuminsà a scrivla.
Cum as peul nuté da la grafìa d´ës buletin l´antrudüssiun dël sègn
ü për marché `l sun ëd la /u/ lumbarda, nen mac a l´ha rendü bin sempia
e esplìssita la grafìa, ch´i l´uma ciamà antërnassiunal, ma a l´ha co
dane la pussibilità d´eliminé na patela d´acent inütij, përchè che la o
a l´é sempe tonica e dunc a l´ha nen dëbzogn d´acent, la u a sun-a /u/
cum an italian e an ca-stijan, mentre `l digrama eu a curëspund al sun
ëd la /o/ lumbarda, cum a capitava già al prinsipi dël Sincsent e an
quasi tüti ij test piemuntèis ëd j´ani ch´a-j ven-u dapress. Augurand
`n gran sücess al rëscuntr, i speruma che ij cungressista a pensu peui
co a la grafìa dl´avnì, përchè che cun cula ch´a deuvru adess as va nen
luntan.

A Türin ës buletin a l´é dait an umagi ai client dël Pastificio
Giustetto, Via Santa Teresa 19, ang. Via S. Fr. d´Assisi

Grazie

----Messaggio originale----
Da: dragonot@libero.it
Data: 15/10/2011 22.02
A: "piemont"
, "piemontviv"
com>, "alpdn"
Ogg: [Piemont viv] Convegno "La grafia della lingua piemontese
nei secoli" - 1-a giornata
Oggi sono stato alla 1-a giornata del Convegno "La grafia della
lingua piemontese nei secoli", organizzato a Vercelli da "Vercelli
Viva", nel favoloso Salone Dugentesco.
Dopo i saluti del presidente di Vercelli Viva e dell'assessore alla
cultura di Vercelli ci sono stati i seguenti interventi:
1) prof. Sergi Gilardin, che ha parlato della grafia delle lingue
neolatine a partire dal giuramento di Strasburgo (842);
2) prof. Alda Rossebastiano e Elena Papa (Un. TO), che hanno parlato
della grafia del 1300-1400;
3) Fransesch Rubat Borel, che ha parlato della grafia del 1500-1600;
4) prof. Candida Rabbia e Carla Becchio, che hanno parlato del Calvo
(1700);
5) prof. Dario Pasero, che ha parlato della grafia dell'Isler
(1700);
6) Gianluca Perrini, che ha fatto un excursus sugli autori del 1800;
7) prof. Giusep Goria (e figlio Eugenio) che hanno parlato della
grammatica di Aly-Belfàdel (1900);
8) Giovanna Viglongo, che ha parlato della grafia del 1900, dal punto
di vista della sua casa editrice.
Domani mattina mezza giornata per la conclusione, ma non potrò andare
a seguire.
Dubbi? be', si, ma mi sono venuti fuori dal subconscio durante il
viaggio di ritorno, quando era troppo tardi. Il principale è il
seguente: se ho capito bene, la prof. Rossebastiano ha detto che non ha
preso in considerazione i Sermoni (1150 circa), perché "testo
multilingue". Boh...
Bepe


Ma che darmagi che gnun a cosidera 'l Pastificio Giustetto tanme 'n leu andoa a serché 'd l'ber e trové d'anteletuaj... Ma a l'é vera, i soma nojàutri ch'i së sbalioma, pensé mach al Pastissé Raguenau dël Cyrano de Bergerac anté ch'as trovavo ij mej poetà 'd Paris dla metà dël '600...

An sle considerassion stòriche, a l'é 'n darmagi ch'a sian pa vnù a Vërsej, përchè a l'avrìa vist che a l'é tut al contrari... Ma peui contacc, an parla dij Sermon Subalpin, e peui a në smon na grafìa ch'a l'é l'ancontrari 'd cola dij Sermon?

A dis ch'a venta semplifiché dai tròpi segn, tipo j'acent: gist, giustìssim, ma soa grafìa a l'é pa lòn... Ansi, a Vërsej a la finitiva i j'ero tùit d'acòrd a gaveje përchè a son stàit giontà mach dòp la Sconda Guèra Mondial...

Ma dì che a venta 'dcò scrive ü, ben, a l'é 'mè ch'a diso ij Russi: tiré via la masnà ansema a l'eva spòrca dël sëbber

Rubat

----Messaggio originale----
Da: dragonot@libero.it
Data: 17-ott-2011 15.10
A: "piemont"
Ogg: [piemont] Fwd:R: [Piemont viv] Convegno "La grafia della lingua piemontese nei secoli" - 1-a giornata

Ricevuto da giamcap@tiscali.it ed inoltrato FYI.

=============================================================
Buongiorno a tutti. circa i Sermoni Subalpini e la grafia mi permetto
di proporvi il testo dell'ultimo:

BULETIN ëd L´ACADEMIA dla lenga piemuntèisa
Utùber 2011
Editur: B. Villata Cu-Editur: A. Costanzo

Rësposta a duntrè dumande
Dop ël buletin ch´a fa vintedui e la püblicas-siun ëd La lenga d´
oé e le lenghe d´oc e d´oil a sun rivane duntrè mail cun ëd dumande e d´
usser-vassiun mutubin anteressante che, ant na serta manera, a furtissu
lon ch´i l´uma già scrivü vaire vire a pruposit ëd la lenga dij Sermun
sü-balpin dël sécul XII. E, piand le distanse da le vaire dëscüssiun,
nosse cunclüsiun an ësmìju sempe pì logiche e cunvincente.
Cume già arcurdà an pì `d n´ucasiun, bun-a part dël mérit ëd nossa
dëscuerta a va al fait d´avèj assistü, an Alba, a `n cunvegn mutubin
anteressant, andùa ch´as era dëscütüsse sü na chestiun che nui i na
savìu prope gnente e ch´a l´é peui finìa ant `n debà pitost ëscaudà. Da
na part a-i ëstasìa `l relatur, ch´a sustnìa cun d´esempi bin precis
che la lenga dij Sermun sübalpin a l´era nen ël piemuntèis, ma pitost
na mës-cëtta `d lenghe, da l´auta part la quasi tuta-lità dij present,
che però a l´han nen riessü a cuntradì l´uratur, ni a purté d´esempi
bin precis ch´a pudèissu sbüsiardé sùe afermassiun, për lur d´autüt
baravantan-e.
Nui, che antlura i savìu gnanca cos a füssu sti sermun, i l´uma
cuntinuà a andé dapress a lë strup ma peui, dop vaire ani, vist che
gnün a l´era asardasse a cuntrabate cun ëd preuve sensà la tesi dla mës-
cetta `d lenghe, i l´uma cuminsà a dübité che efetivament la lenga dë
ste priche a füssa `l piemuntèis, ma i stentavu co a chërde che chi ch´
a l´ha scrivü sti sermun a l´abia vursü duvré na mës-cëtta `d lenghe
për fesse capì da `d gent che, forse, a savìa pen-a antende so gergun.
E parèj, për sërché `d capì cume ch´a stasìu le cose, cun santa
passiensa i l´uma cuminsà a lese e a trascrive `l manüscrit uriginal e
pì che pusé nossa atensiun an sël léssic, valadì an sle paro-le, i l´
uma vursü stüdiene `l sistema gramatical
che, cume forse nen tüti a san, an géner a l´é mutubin pì stàbil e
dunca pì apruprià a arvelé d´eventuaj diferense tra ij sistema
lenghìstic.
Për esse cuerent e për gavesse dal fastüdi ëd pijé pusissiun già
da l´anviarüra, seguend na veja custüma ch´a definìa le lenghe dal
meud d´afermé, i l´uma ciamà la parlà dij Sermun sübalpin lenga d´oé
(oe : riga 31 dël Sermun X).
Ultra a piassé sta parlà ant n´épuca bin preci-sa, ël termu oé a
sutantend na lenga avzin-a ma diversa da cule d´oc e d´oil. E st´
avzinansa a l´é duvüa al fait che nen mac se trè lenghe a duvìu avèj `n
sustrà cumün o an tüte manere avzin, ma co al fait che le trè parlà an
chestiun a duvìu truvesse an situassiun ëd cuntat.
Tütün, malgré son, la lenga d´oé a smun ëd caraterìstiche d´autüt
particular, tant ant ël lèssic che ant la gramàtica.
Për ël prim cas ch´as pensa mac a `d vus cu-me bontà, verità...
che ij parlé transalpin cun-tempuran a nutavu bonté... (oil) e bontatz
... (oc) e cuj cisalpin citae... (Anonim genuvèis e Bon-vesin da la
riva). E sì a ven a taj arcurdé che ant la parlà tuscan-a, ancura dij
temp ëd Dante, val a dì quasi dui sécuj dop la redassiun dij Sermun, la
grafìa dlë parole dë stu tipu a biautava tra viltade e viltà, e la
prima furma a l´era bin pì dëspunìbil che la scunda.
Rësguard a la gramàtica, chestiun che forse a l´era mai staita pià
an cunsiderassiun, le dife-rense tra le vaire parlà a sun bin ciaire.
Tütun, bin se la lenga d´oé a presenta `d rest ëd la veja declinassiun
cas suget e cas regim, tìpica dle par-là transalpin-e, a l´é pa malfé
capì che an lenga d´oé nen mac le desinense a j´eru diferente, ma co
che sta declinassiun a stasìa sparend.
N´auta gran nuvità dla gramàtica dla lenga d´oé a cunsist ant ël
fait che, cun la sparissiun ëd le sìlabe finaj ëd vaire parole latin-
e, suvens ël plüral a l´é marcà mac da l´articul o da n´aut determinant
ch´a-j cumpagna, propi cum a cà-pita ant le parlà dël Piemunt d´
ancheuj. IJ pochi nom che an lenga d´oé a l´avìu `n plüral divers dal
singular a sun cuj ch´a sürtìu an -a, an -l o an -n. Ij prim a
guernavu `l plural dël numina-tiv latin marcà -e (anvece d´ae) e jë
scund a l´avìu `n plüral prulétic apostoil (lat. apostoli), beil...
furme ch´a sun ancur nurmaj ant le parlà piemuntèise muderne, bin se la
grafìa a l´é `n poc diversa: apostuj, bej...
Cum an la presentu ij Sermun sübalpin, la lenga d´oé a duvìa esse
na parlà an cuntat, nen mac cun ij sistema lenghistic transalpin, ma co
cun cuj cisalpin ëd Lumbardìa, teritori che ant-lura a rivava quasi fin
ai pé dj´Alp.
Ma mutubin ampurtant a l´é co `l fait, forse mai nutà da gnün, che
la lenga d´oé a l´era na parlà an trasfurmassiun. E stu cambi
lenghìstic an lu furtissu co le vaire furme arcaiche, ch´as treuvu
quasi tüte ant ij sermun ëd la prima metà. Ch´as pensa për esempi ai
plüraj ch´a fi-nissu an -S o a le terse persun-e pluraj dij verb ch´a
seurtu an T cum an latin e an langue d´oïl.
E che la lenga dij sermun a sìa na parlà an trasfurmassiun a l´é
mutubin ampurtant për-chè, propi cun ij fenomen ch´as artrassu ant le
situassiun ëd cambi lenghìstic, as ëspiegu vaire parole e strütüre ch´a
l´han fait andé mat ij filolug ch´a l´han stüdià ste priche. E ün ëd
custi rebus a l´era propi la presensa `d furme dël vej sistema dacant a
cule dël neuv. Anquadrà ant ël cuntest ëd na situassiun ëd cambi
lenghìstic, l´alternansa `d furme arcaiche e muderne a l´é d´autüt
nurmal përché che, prima dë sparì, ël vej cumpurtament a cuesist cun
cul neuv për `n perìud pì o menu lung. E son a l´é bin evident ant ij
segment arpurtà sì dapress: qui avea li mesatge albergai 09285 e qui
recevun los mesatges 09286; signifiquen li coman-dament 09096 e
significa los comandamenz 09104, andùa che a poche righe `d distansa `l
cas régi-me plural a l´é marcà prima ant la neuva mane-ra e peui cun la
furma veja. Mentre an priseren doe vaque qui avean vitel e lor vels
enserreren en una maison, ant ël cuntest cunsiderà, la furma sigmatica
veels a deuv esse staita duvrà përchè
ch´a l´era l´ünica manera për marché `l plüral.
Dunc la cunstatassiun che, ultra a esse an cuntat cun le lenghe d´
oc e d´oil, la parlà arpresentà ant ij Sermun a l´era co na lenga an
trasfurmassiun, an përmet d´avèj na visiun pì precisa dël gergun dë ste
priche.
Bin che la gramàtica dij Sermun sübalpin a sìa an pràtica mutubin
davzin a cula dle parlà piemuntèise antiche e muderne e che co `l
léssic a sìa pien ëd parole che ancheuj a sun duvrà an Piemunt, as
pudrìa nen ciamé sta lenga pie-muntèisa bin se, cum i l´uma dit vaire
vire, la distansa ch´a separa la lenga d´oé da le parlà piemuntèise d´
ancheuj a l´é mutubin pì cita che cula ch´a esist tra la langue d´oïl e
`l fransèis dij nossi di.
Për lon ch´a rësguarda peui la pusissiun rëspet a le lenghe
cuntempuran-e d´oc e d´oil, tratandse `d lenghe an cuntat e che an pì
a l´avìu `n midem sustrà, as peul nen neghé che la lenga d´oé a füssa
avzin-a ma diversa, tant dal vej pruensal che da l´ancien français.
Propi për l´avzinansa dë ste trè lenghe e për j´antërferense
lessicaj dle parlà transalpin-e sü cula d´oé, a-i é nen da stüpisse se
da pì che 150 ani ij vaire filolug e rumanista ch´a l´han ëstü-dià la
lenga dë sti sermun, a sun mai ëstait d´acordi sü sùa d´identità co se,
a lese bin sùe cunclusiun, as capiss che vaire a l´avìu vist giüst.
Già ant l´ann dl´artruvament dël manüscrit P. Lacroix a l´avìa
dit che sta lenga a l´era `n "dialèt mës-cià `d latin, ëd pruvensal e
`d fransèis", mentre J.J. Champollion a pensava ch´as tratèissa pitost
ëd "la lenga dij Valdèis dël Piemunt". Dël 1873 E. Stenghel a parlava
`d na lenga a mesa stra tra `l pruensal e `l fransèis, mentre dël 1879
Foerster a l´avìa vistje `n dialèt piemuntèis malgré la presensa `d
furme fransèise e pruensaj s-cëtte.
Ma cun la filulugìa tradissiunal a sarìa stait propì malfé truvé
`l caviun ëd la marela, përché che për capì bin la maciavélica a tucava
apliché le tëurìe dla lenghìstica muderna, cume cule ch´a rësguardu le
lenghe an cuntat e `l cambi
lenghìstic.
Parèj, s´i duvèissu arzighesse a lucalisé `l post anté ch´a sun
ëstait ëscrit sti sermun, basandse an sij dait arlevà, i sërnrìu sensa
gnün-e gene `l munasté Santa Marìa `d Pinareul. An efet, dël temp ch´a
sun ëstait ëscrit ij Sermun, Pinareul a l´era `n burg mutubin ampurtant
e `n punt privilegià për ij cuntat tra ij dui vërsant dj´Alp. La lenga
lucal, d´oé, a duvìa sicurament esse an cuntat cun cule d´oc e d´oil,
ma co cun cula dla Val Chisun che, cume forse nen tüti a san, antlura a
fasìa part ël Delfinà. Se peui as pensa che Lüserna e la Tur, ij burg
valdèis ëd la Val Pélis, a sun pen-a a 14 chilometer da Pinareul, as
peul dedüe che tüte le lenghe che jë stüdius a l´han arlevà ant ij
Sermun sübalpin a duvìu esse an cuntat an sta sitadina. E quand che `d
lenghe a sun an cuntat as avzin-u. E i na suma cheicos nui ch´i vivuma
ant na sità andùa che, ultra a le dùe lenghe üfissiaj, as na parla na
patela d´aute. Tant për dé n´esempi `d cume `l léssic ëd na lenga a
peul cambié quand ch´as treuva an cuntat cun d´aute parlà forte, i
arpurtuma sì dapress la rësposta che vaire ani fa, pen-a rivà a
Montreal, a l´avìa dane `n munsü quand ch´i l´avìu cia-maje n´
anfurmassiun stradal: andate su questa stritta fino alla luce, passata
la ruella tornate a de-stra, dopo due blocchi trovate l´avenuta che
cercate.
Chi ch´a l´ha `n poc ëd pràtica dle lenghe antërnassiunaj, an sta
rësposta a nota d´amblé ch´a-i sun ed parole piaite da l´anglèis e dal
fransèis, e co d´aute italian-e cume blocchi e luci ch´a l´han ël sens
dle vus anglèise blocks e lights. E l´istess as deuv dì `d tornate, che
però as arfà al verb fransèis tourner. Malgré tüt, la strütüra
gramatical a smija italian-a, co s´as deuv amët-te che la lenga a l´é
nen propi italian-a.
L´istessa usservassiun a pudrìa slarghesse a la lenga d´oé ch´a l´
ha na sùa identità franc ciai-ra, bin che minca tant a presenta `d
termu ch´a sun present ant ël léssic d´aute lenghe ch´a duvìu avèj `n
sustrà cumün o avzin. E st´avzi- nansa dle parlà cisalpin-e cun cule
transalpin-e a l´é co furtìa da Montaigne. An efet, dop so viagi a
Türin dël 1581, arferendse a la parlà lucal a l´avìa scrivù: La langue
vulgaire n´a pres-que de la langue italienne que la prononciation, et n´
est au fond que composée de nos propres mots.
A l´é propi `n darmagi che j´espert dël guvern, ch´a seguitu a
cunsideré `l piemuntèis `n dialèt italian, a l´abiu mai lesü `s passagi
gavà dal Journal de voyage en Italie `d Michel de Montai-gne e forse
gnanca lon che Dante a l´ha scrivü ant ël capìtul XV dël prim lìber dël
De vulgari eloquentia a pruposit dle parlà `d Lissandria e `d Türin
As turna a parlé `d grafìa
An ste ültime sman-e n´amis ch´a stà a Türin a l´ha anfurmane che
st´utunn a-i sarà a Vërsèj `n cunvegn an sla grafìa piemuntèisa, anté
ch´as pija an cunsiderassiun ël sistema gràfic adutà da vaire scritur
piemuntèis, a parte dal prinsipi dël Sincsent quasi fin ai nossi di.
Sta neuva a l´ha fane propi piasì përchè che, a la finitiva, tüti
a pudran rendse cunt che an passà ugnidün a scrivìa `l piemuntèis cum a-
j era vis e che la grafìa storica a l´é na grossa bala. Sta custüma a l´
era cuntinuà co dop che Murissi Pipin a l´avìa scrivü la prima
gramàtica piemuntèisa (1783), e fin-a dop dël 1930 quand ch´a l´é naje
la grafìa brandé, che cheidün a l´ha ciamà amprupriament ëstorica.
Për rendës-ne cunt a bastrìa lese jë scrit d´Ar-turo Genre,
cunsulté ij vaire dissiunari upüra co, s´as na treuvu ancura, lese j´
euvre uriginaj redate an piemuntèis da l´Eutsent al di d´an-cheuj. Ch´
as pensa për esempi a `L Sant Evange-li de Nossëgnour Gesu-Crist
secound San Luca e San Giouan dël 1838, ai Canti popolari del Pie-monte
cüjì da Costantino Nigra (1888) upüra co mac a jë scrit d´Alberto
Viriglio (+1913).
Për cuntinué a insiste ch´a esist na tradissiun gràfica dël
piemuntèis, an ësmija ch´a tuca avèj j´euj fudrà `d pel ëd salam
mutubin ëspëssa, a menu che ün a l´abia mai lesü ëd test uriginaj
ëscrit prima dël 1930, ann che Pinin Pacot e Andrea Viglongo a l´han
ideà la grafìa brandé che, cum as é disse, cheidün a l´ha peui ciamà
storica, sensa rasun.
Ma co la grafìa brandé a l´é nen piasüa a tüti, an efet, vers la
fin ëd j´ani ´30, Ali Belfadel a l´ha püblicà na Gramàtica piemuntèisa
ch´a pre-
sentava na scritüra diversa da cula `d Pacot e Viglongo. E l´istess a
l´ha fait Enzo Bottasso che, dël 1953 a l´ha suagnà la trascrissiun ëd
le cumedie dl´Aliun ch´a fan part ëd la famusa Opera Jocunda.
Essenda al curent ëd le dificultà che la gent a l´avìa a lese `l
piemuntèis ant la grafìa brandé, dël 1967, co Mario Soldati, për la
püblicassiun ëd I proverbi piemontesi a l´ha sernü na scritüra diversa
da cula brandé e ant na nota a giüstì-fica sùa sernia disend: L´
ortografia e perciò l´ortoepia piemontese dei Proverbi appariranno qui
semplificate affinché gli italiani non piemontesi, nel leggere la
traduzione non siano intimiditi nelle loro occhiate almeno orientative
sul testo. Perciò scarso uso dei segni fonetici. Una soluzione non
troppo tecnica ma pratica. Sovente nei vari testi piemontesi (anche in
quelli che contengono i proverbi qui trascritti) manca l´uniformità
ortografica.
D´auta part la giüstëssa dë ste usservassiun a l´é co pruvà dal
fait che dël 1980, ant la presentassiun ëd la Grammatica della lingua
piemontese `d Guido Griva, Andrea Viglongo, ün ëd j´ideatur ëd la
grafìa brandé, tüt essenda sudisfait dël travaj fait, a pensava ch´a
sarìa ancur duvüssé eliminé vaire ëd cuj acent nen andispensabij. E sì
dapress i arpurtuma sùe parole: Bisogna giungere a scrivere il
piemontese colla scorrevolezza con cui si scrive l´italiano, cioè con
accentazione, quasi nulla. Solo così si abituerà il piemontese a
leggere la sua lingua senza prevenzioni ed incertezze. Inoltre si darà
a tutti la prova che si tratta di una lingua viva ed attiva, di uso
normale e popolare, non di un monumento del passato, da venerarsi come
reliquia della cultura degli antenati, in cui sanno esprimersi soltanto
i poeti; ruolo a cui tanti critici vorrebbero relegare il il nostro
vivissimo e vitalissimo piemontese di oggi.
E an ëstüpiss ël fait che mai gnün dij difensur ëd la grafìa
brandé a l´abia mensiunà o piait an cunsiderassiun ij sügeriment d´ës
magister. Ansi, anvece dë scüté `s bun cunsèj, ij brandé d´ancheuj a
sun radicalisasse daré ´d sùa scri-türa, ver munument dël passà, e cume
`d vej tru-
-pié sbandà e sensa idee, vaire a sërcu `d difende `l vej furtin
magagnà tirand a la borgna sü tüt lon ch´a-j ësmija divers. E parèj, a
slun-tananu co chi ch´a pudrìa deje na man a büteje an sla carzà
giüsta, già arvelà, cum as é vist, pì che na tranten-a d´ani fa da `d
gran piemuntèis.
A part son, a tuca co rendse cunt che an se ültime desen-e d´ani l´
eculugìa lenghìstica dël piemuntèis a l´é cambià `d pianta e an ësmija
che Andrea Viglongo, ün dij prim brandé, a l´avèissa già capilu dël
1980.
Për lon ch´a rësguarda la grafìa, se dël 1930, quand che an
Piemunt quasi tüti a parlavu piemuntèis e pochi a lu scrivìu, a pudìa
andé bin duvré na scritüra süfisticà, ancheuj, che bin pochi a lu parlu
e che la lenga a sta andasend a rameng, për cerché `d salvé la baraca
as deuv ëscrive ant na manera sempia che tüti cuj pie-muntèis ch´a sun
ëstait alfabetisà an italian e an castijan a peudu capì sensa
tribülé.
E vira, tuira e tarabasca, l´ünica stra për rivé a stu fin a l´é
cula `d marché cun `d sègn bin ciair e distint ij sun median dla /u/ e
dla /o/, ch´a esistu nen an italian e an castijan. Urmai a l´é na dusen-
a d´ani ch´i l´uma adutà na grafìa ch´as basa sü sti prinsipi e i l´uma
la sudisfas-siun che vaire piemuntèis ch´a l´avìu mai lesü dë scrit an
sùa lenga mare, nen mac a l´han cuminsà lesla cun na gran goj, ma
cheidün a l´ha co cuminsà a scrivla.
Cum as peul nuté da la grafìa d´ës buletin l´antrudüssiun dël sègn
ü për marché `l sun ëd la /u/ lumbarda, nen mac a l´ha rendü bin sempia
e esplìssita la grafìa, ch´i l´uma ciamà antërnassiunal, ma a l´ha co
dane la pussibilità d´eliminé na patela d´acent inütij, përchè che la o
a l´é sempe tonica e dunc a l´ha nen dëbzogn d´acent, la u a sun-a /u/
cum an italian e an ca-stijan, mentre `l digrama eu a curëspund al sun
ëd la /o/ lumbarda, cum a capitava già al prinsipi dël Sincsent e an
quasi tüti ij test piemuntèis ëd j´ani ch´a-j ven-u dapress. Augurand
`n gran sücess al rëscuntr, i speruma che ij cungressista a pensu peui
co a la grafìa dl´avnì, përchè che cun cula ch´a deuvru adess as va nen
luntan.

A Türin ës buletin a l´é dait an umagi ai client dël Pastificio
Giustetto, Via Santa Teresa 19, ang. Via S. Fr. d´Assisi

Grazie

----Messaggio originale----
Da: dragonot@libero.it
Data: 15/10/2011 22.02
A: "piemont"
, "piemontviv"
com>, "alpdn"
Ogg: [Piemont viv] Convegno "La grafia della lingua piemontese
nei secoli" - 1-a giornata
Oggi sono stato alla 1-a giornata del Convegno "La grafia della
lingua piemontese nei secoli", organizzato a Vercelli da "Vercelli
Viva", nel favoloso Salone Dugentesco.
Dopo i saluti del presidente di Vercelli Viva e dell'assessore alla
cultura di Vercelli ci sono stati i seguenti interventi:
1) prof. Sergi Gilardin, che ha parlato della grafia delle lingue
neolatine a partire dal giuramento di Strasburgo (842);
2) prof. Alda Rossebastiano e Elena Papa (Un. TO), che hanno parlato
della grafia del 1300-1400;
3) Fransesch Rubat Borel, che ha parlato della grafia del 1500-1600;
4) prof. Candida Rabbia e Carla Becchio, che hanno parlato del Calvo
(1700);
5) prof. Dario Pasero, che ha parlato della grafia dell'Isler
(1700);
6) Gianluca Perrini, che ha fatto un excursus sugli autori del 1800;
7) prof. Giusep Goria (e figlio Eugenio) che hanno parlato della
grammatica di Aly-Belfàdel (1900);
8) Giovanna Viglongo, che ha parlato della grafia del 1900, dal punto
di vista della sua casa editrice.
Domani mattina mezza giornata per la conclusione, ma non potrò andare
a seguire.
Dubbi? be', si, ma mi sono venuti fuori dal subconscio durante il
viaggio di ritorno, quando era troppo tardi. Il principale è il
seguente: se ho capito bene, la prof. Rossebastiano ha detto che non ha
preso in considerazione i Sermoni (1150 circa), perché "testo
multilingue". Boh...
Bepe

Am risulta che Bruno Villata a sia stàit anvità da Gilardin al
Rëscontr...ventrìa sente da chiel, përchè al 'ha nen partecipà...
Albina

-----Messaggio originale-----
Da: dragonot@libero. [mailto:dragonot@libero.it]
Inviato: lunedì 17 ottobre 2011 15.10
A: piemont
Oggetto: [piemont] Fwd:R: [Piemont viv] Convegno "La grafia della lingua
piemontese nei secoli" - 1-a giornata

Ricevuto da giamcap@tiscali.it ed inoltrato FYI.

=============================================================
Buongiorno a tutti. circa i Sermoni Subalpini e la grafia mi permetto
di proporvi il testo dell'ultimo:

BULETIN ëd L´ACADEMIA dla lenga piemuntèisa
Utùber 2011
Editur: B. Villata Cu-Editur: A. Costanzo

Rësposta a duntrè dumande
Dop ël buletin ch´a fa vintedui e la püblicas-siun ëd La lenga d´
oé e le lenghe d´oc e d´oil a sun rivane duntrè mail cun ëd dumande e d´
usser-vassiun mutubin anteressante che, ant na serta manera, a furtissu
lon ch´i l´uma già scrivü vaire vire a pruposit ëd la lenga dij Sermun
sü-balpin dël sécul XII. E, piand le distanse da le vaire dëscüssiun,
nosse cunclüsiun an ësmìju sempe pì logiche e cunvincente.
Cume già arcurdà an pì `d n´ucasiun, bun-a part dël mérit ëd nossa
dëscuerta a va al fait d´avèj assistü, an Alba, a `n cunvegn mutubin
anteressant, andùa ch´as era dëscütüsse sü na chestiun che nui i na
savìu prope gnente e ch´a l´é peui finìa ant `n debà pitost ëscaudà. Da
na part a-i ëstasìa `l relatur, ch´a sustnìa cun d´esempi bin precis
che la lenga dij Sermun sübalpin a l´era nen ël piemuntèis, ma pitost
na mës-cëtta `d lenghe, da l´auta part la quasi tuta-lità dij present,
che però a l´han nen riessü a cuntradì l´uratur, ni a purté d´esempi
bin precis ch´a pudèissu sbüsiardé sùe afermassiun, për lur d´autüt
baravantan-e.
Nui, che antlura i savìu gnanca cos a füssu sti sermun, i l´uma
cuntinuà a andé dapress a lë strup ma peui, dop vaire ani, vist che
gnün a l´era asardasse a cuntrabate cun ëd preuve sensà la tesi dla mës-
cetta `d lenghe, i l´uma cuminsà a dübité che efetivament la lenga dë
ste priche a füssa `l piemuntèis, ma i stentavu co a chërde che chi ch´
a l´ha scrivü sti sermun a l´abia vursü duvré na mës-cëtta `d lenghe
për fesse capì da `d gent che, forse, a savìa pen-a antende so gergun.
E parèj, për sërché `d capì cume ch´a stasìu le cose, cun santa
passiensa i l´uma cuminsà a lese e a trascrive `l manüscrit uriginal e
pì che pusé nossa atensiun an sël léssic, valadì an sle paro-le, i l´
uma vursü stüdiene `l sistema gramatical
che, cume forse nen tüti a san, an géner a l´é mutubin pì stàbil e
dunca pì apruprià a arvelé d´eventuaj diferense tra ij sistema
lenghìstic.
Për esse cuerent e për gavesse dal fastüdi ëd pijé pusissiun già
da l´anviarüra, seguend na veja custüma ch´a definìa le lenghe dal
meud d´afermé, i l´uma ciamà la parlà dij Sermun sübalpin lenga d´oé
(oe : riga 31 dël Sermun X).
Ultra a piassé sta parlà ant n´épuca bin preci-sa, ël termu oé a
sutantend na lenga avzin-a ma diversa da cule d´oc e d´oil. E st´
avzinansa a l´é duvüa al fait che nen mac se trè lenghe a duvìu avèj `n
sustrà cumün o an tüte manere avzin, ma co al fait che le trè parlà an
chestiun a duvìu truvesse an situassiun ëd cuntat.
Tütün, malgré son, la lenga d´oé a smun ëd caraterìstiche d´autüt
particular, tant ant ël lèssic che ant la gramàtica.
Për ël prim cas ch´as pensa mac a `d vus cu-me bontà, verità...
che ij parlé transalpin cun-tempuran a nutavu bonté... (oil) e bontatz
... (oc) e cuj cisalpin citae... (Anonim genuvèis e Bon-vesin da la
riva). E sì a ven a taj arcurdé che ant la parlà tuscan-a, ancura dij
temp ëd Dante, val a dì quasi dui sécuj dop la redassiun dij Sermun, la
grafìa dlë parole dë stu tipu a biautava tra viltade e viltà, e la
prima furma a l´era bin pì dëspunìbil che la scunda.
Rësguard a la gramàtica, chestiun che forse a l´era mai staita pià
an cunsiderassiun, le dife-rense tra le vaire parlà a sun bin ciaire.
Tütun, bin se la lenga d´oé a presenta `d rest ëd la veja declinassiun
cas suget e cas regim, tìpica dle par-là transalpin-e, a l´é pa malfé
capì che an lenga d´oé nen mac le desinense a j´eru diferente, ma co
che sta declinassiun a stasìa sparend.
N´auta gran nuvità dla gramàtica dla lenga d´oé a cunsist ant ël
fait che, cun la sparissiun ëd le sìlabe finaj ëd vaire parole latin-
e, suvens ël plüral a l´é marcà mac da l´articul o da n´aut determinant
ch´a-j cumpagna, propi cum a cà-pita ant le parlà dël Piemunt d´
ancheuj. IJ pochi nom che an lenga d´oé a l´avìu `n plüral divers dal
singular a sun cuj ch´a sürtìu an -a, an -l o an -n. Ij prim a
guernavu `l plural dël numina-tiv latin marcà -e (anvece d´ae) e jë
scund a l´avìu `n plüral prulétic apostoil (lat. apostoli), beil...
furme ch´a sun ancur nurmaj ant le parlà piemuntèise muderne, bin se la
grafìa a l´é `n poc diversa: apostuj, bej...
Cum an la presentu ij Sermun sübalpin, la lenga d´oé a duvìa esse
na parlà an cuntat, nen mac cun ij sistema lenghistic transalpin, ma co
cun cuj cisalpin ëd Lumbardìa, teritori che ant-lura a rivava quasi fin
ai pé dj´Alp.
Ma mutubin ampurtant a l´é co `l fait, forse mai nutà da gnün, che
la lenga d´oé a l´era na parlà an trasfurmassiun. E stu cambi
lenghìstic an lu furtissu co le vaire furme arcaiche, ch´as treuvu
quasi tüte ant ij sermun ëd la prima metà. Ch´as pensa për esempi ai
plüraj ch´a fi-nissu an -S o a le terse persun-e pluraj dij verb ch´a
seurtu an T cum an latin e an langue d´oïl.
E che la lenga dij sermun a sìa na parlà an trasfurmassiun a l´é
mutubin ampurtant për-chè, propi cun ij fenomen ch´as artrassu ant le
situassiun ëd cambi lenghìstic, as ëspiegu vaire parole e strütüre ch´a
l´han fait andé mat ij filolug ch´a l´han stüdià ste priche. E ün ëd
custi rebus a l´era propi la presensa `d furme dël vej sistema dacant a
cule dël neuv. Anquadrà ant ël cuntest ëd na situassiun ëd cambi
lenghìstic, l´alternansa `d furme arcaiche e muderne a l´é d´autüt
nurmal përché che, prima dë sparì, ël vej cumpurtament a cuesist cun
cul neuv për `n perìud pì o menu lung. E son a l´é bin evident ant ij
segment arpurtà sì dapress: qui avea li mesatge albergai 09285 e qui
recevun los mesatges 09286; signifiquen li coman-dament 09096 e
significa los comandamenz 09104, andùa che a poche righe `d distansa `l
cas régi-me plural a l´é marcà prima ant la neuva mane-ra e peui cun la
furma veja. Mentre an priseren doe vaque qui avean vitel e lor vels
enserreren en una maison, ant ël cuntest cunsiderà, la furma sigmatica
veels a deuv esse staita duvrà përchè
ch´a l´era l´ünica manera për marché `l plüral.
Dunc la cunstatassiun che, ultra a esse an cuntat cun le lenghe d´
oc e d´oil, la parlà arpresentà ant ij Sermun a l´era co na lenga an
trasfurmassiun, an përmet d´avèj na visiun pì precisa dël gergun dë ste
priche.
Bin che la gramàtica dij Sermun sübalpin a sìa an pràtica mutubin
davzin a cula dle parlà piemuntèise antiche e muderne e che co `l
léssic a sìa pien ëd parole che ancheuj a sun duvrà an Piemunt, as
pudrìa nen ciamé sta lenga pie-muntèisa bin se, cum i l´uma dit vaire
vire, la distansa ch´a separa la lenga d´oé da le parlà piemuntèise d´
ancheuj a l´é mutubin pì cita che cula ch´a esist tra la langue d´oïl e
`l fransèis dij nossi di.
Për lon ch´a rësguarda peui la pusissiun rëspet a le lenghe
cuntempuran-e d´oc e d´oil, tratandse `d lenghe an cuntat e che an pì
a l´avìu `n midem sustrà, as peul nen neghé che la lenga d´oé a füssa
avzin-a ma diversa, tant dal vej pruensal che da l´ancien français.
Propi për l´avzinansa dë ste trè lenghe e për j´antërferense
lessicaj dle parlà transalpin-e sü cula d´oé, a-i é nen da stüpisse se
da pì che 150 ani ij vaire filolug e rumanista ch´a l´han ëstü-dià la
lenga dë sti sermun, a sun mai ëstait d´acordi sü sùa d´identità co se,
a lese bin sùe cunclusiun, as capiss che vaire a l´avìu vist giüst.
Già ant l´ann dl´artruvament dël manüscrit P. Lacroix a l´avìa
dit che sta lenga a l´era `n "dialèt mës-cià `d latin, ëd pruvensal e
`d fransèis", mentre J.J. Champollion a pensava ch´as tratèissa pitost
ëd "la lenga dij Valdèis dël Piemunt". Dël 1873 E. Stenghel a parlava
`d na lenga a mesa stra tra `l pruensal e `l fransèis, mentre dël 1879
Foerster a l´avìa vistje `n dialèt piemuntèis malgré la presensa `d
furme fransèise e pruensaj s-cëtte.
Ma cun la filulugìa tradissiunal a sarìa stait propì malfé truvé
`l caviun ëd la marela, përché che për capì bin la maciavélica a tucava
apliché le tëurìe dla lenghìstica muderna, cume cule ch´a rësguardu le
lenghe an cuntat e `l cambi
lenghìstic.
Parèj, s´i duvèissu arzighesse a lucalisé `l post anté ch´a sun
ëstait ëscrit sti sermun, basandse an sij dait arlevà, i sërnrìu sensa
gnün-e gene `l munasté Santa Marìa `d Pinareul. An efet, dël temp ch´a
sun ëstait ëscrit ij Sermun, Pinareul a l´era `n burg mutubin ampurtant
e `n punt privilegià për ij cuntat tra ij dui vërsant dj´Alp. La lenga
lucal, d´oé, a duvìa sicurament esse an cuntat cun cule d´oc e d´oil,
ma co cun cula dla Val Chisun che, cume forse nen tüti a san, antlura a
fasìa part ël Delfinà. Se peui as pensa che Lüserna e la Tur, ij burg
valdèis ëd la Val Pélis, a sun pen-a a 14 chilometer da Pinareul, as
peul dedüe che tüte le lenghe che jë stüdius a l´han arlevà ant ij
Sermun sübalpin a duvìu esse an cuntat an sta sitadina. E quand che `d
lenghe a sun an cuntat as avzin-u. E i na suma cheicos nui ch´i vivuma
ant na sità andùa che, ultra a le dùe lenghe üfissiaj, as na parla na
patela d´aute. Tant për dé n´esempi `d cume `l léssic ëd na lenga a
peul cambié quand ch´as treuva an cuntat cun d´aute parlà forte, i
arpurtuma sì dapress la rësposta che vaire ani fa, pen-a rivà a
Montreal, a l´avìa dane `n munsü quand ch´i l´avìu cia-maje n´
anfurmassiun stradal: andate su questa stritta fino alla luce, passata
la ruella tornate a de-stra, dopo due blocchi trovate l´avenuta che
cercate.
Chi ch´a l´ha `n poc ëd pràtica dle lenghe antërnassiunaj, an sta
rësposta a nota d´amblé ch´a-i sun ed parole piaite da l´anglèis e dal
fransèis, e co d´aute italian-e cume blocchi e luci ch´a l´han ël sens
dle vus anglèise blocks e lights. E l´istess as deuv dì `d tornate, che
però as arfà al verb fransèis tourner. Malgré tüt, la strütüra
gramatical a smija italian-a, co s´as deuv amët-te che la lenga a l´é
nen propi italian-a.
L´istessa usservassiun a pudrìa slarghesse a la lenga d´oé ch´a l´
ha na sùa identità franc ciai-ra, bin che minca tant a presenta `d
termu ch´a sun present ant ël léssic d´aute lenghe ch´a duvìu avèj `n
sustrà cumün o avzin. E st´avzi- nansa dle parlà cisalpin-e cun cule
transalpin-e a l´é co furtìa da Montaigne. An efet, dop so viagi a
Türin dël 1581, arferendse a la parlà lucal a l´avìa scrivù: La langue
vulgaire n´a pres-que de la langue italienne que la prononciation, et n´
est au fond que composée de nos propres mots.
A l´é propi `n darmagi che j´espert dël guvern, ch´a seguitu a
cunsideré `l piemuntèis `n dialèt italian, a l´abiu mai lesü `s passagi
gavà dal Journal de voyage en Italie `d Michel de Montai-gne e forse
gnanca lon che Dante a l´ha scrivü ant ël capìtul XV dël prim lìber dël
De vulgari eloquentia a pruposit dle parlà `d Lissandria e `d Türin
As turna a parlé `d grafìa
An ste ültime sman-e n´amis ch´a stà a Türin a l´ha anfurmane che
st´utunn a-i sarà a Vërsèj `n cunvegn an sla grafìa piemuntèisa, anté
ch´as pija an cunsiderassiun ël sistema gràfic adutà da vaire scritur
piemuntèis, a parte dal prinsipi dël Sincsent quasi fin ai nossi di.
Sta neuva a l´ha fane propi piasì përchè che, a la finitiva, tüti
a pudran rendse cunt che an passà ugnidün a scrivìa `l piemuntèis cum a-
j era vis e che la grafìa storica a l´é na grossa bala. Sta custüma a l´
era cuntinuà co dop che Murissi Pipin a l´avìa scrivü la prima
gramàtica piemuntèisa (1783), e fin-a dop dël 1930 quand ch´a l´é naje
la grafìa brandé, che cheidün a l´ha ciamà amprupriament ëstorica.
Për rendës-ne cunt a bastrìa lese jë scrit d´Ar-turo Genre,
cunsulté ij vaire dissiunari upüra co, s´as na treuvu ancura, lese j´
euvre uriginaj redate an piemuntèis da l´Eutsent al di d´an-cheuj. Ch´
as pensa për esempi a `L Sant Evange-li de Nossëgnour Gesu-Crist
secound San Luca e San Giouan dël 1838, ai Canti popolari del Pie-monte
cüjì da Costantino Nigra (1888) upüra co mac a jë scrit d´Alberto
Viriglio (+1913).
Për cuntinué a insiste ch´a esist na tradissiun gràfica dël
piemuntèis, an ësmija ch´a tuca avèj j´euj fudrà `d pel ëd salam
mutubin ëspëssa, a menu che ün a l´abia mai lesü ëd test uriginaj
ëscrit prima dël 1930, ann che Pinin Pacot e Andrea Viglongo a l´han
ideà la grafìa brandé che, cum as é disse, cheidün a l´ha peui ciamà
storica, sensa rasun.
Ma co la grafìa brandé a l´é nen piasüa a tüti, an efet, vers la
fin ëd j´ani ´30, Ali Belfadel a l´ha püblicà na Gramàtica piemuntèisa
ch´a pre-
sentava na scritüra diversa da cula `d Pacot e Viglongo. E l´istess a
l´ha fait Enzo Bottasso che, dël 1953 a l´ha suagnà la trascrissiun ëd
le cumedie dl´Aliun ch´a fan part ëd la famusa Opera Jocunda.
Essenda al curent ëd le dificultà che la gent a l´avìa a lese `l
piemuntèis ant la grafìa brandé, dël 1967, co Mario Soldati, për la
püblicassiun ëd I proverbi piemontesi a l´ha sernü na scritüra diversa
da cula brandé e ant na nota a giüstì-fica sùa sernia disend: L´
ortografia e perciò l´ortoepia piemontese dei Proverbi appariranno qui
semplificate affinché gli italiani non piemontesi, nel leggere la
traduzione non siano intimiditi nelle loro occhiate almeno orientative
sul testo. Perciò scarso uso dei segni fonetici. Una soluzione non
troppo tecnica ma pratica. Sovente nei vari testi piemontesi (anche in
quelli che contengono i proverbi qui trascritti) manca l´uniformità
ortografica.
D´auta part la giüstëssa dë ste usservassiun a l´é co pruvà dal
fait che dël 1980, ant la presentassiun ëd la Grammatica della lingua
piemontese `d Guido Griva, Andrea Viglongo, ün ëd j´ideatur ëd la
grafìa brandé, tüt essenda sudisfait dël travaj fait, a pensava ch´a
sarìa ancur duvüssé eliminé vaire ëd cuj acent nen andispensabij. E sì
dapress i arpurtuma sùe parole: Bisogna giungere a scrivere il
piemontese colla scorrevolezza con cui si scrive l´italiano, cioè con
accentazione, quasi nulla. Solo così si abituerà il piemontese a
leggere la sua lingua senza prevenzioni ed incertezze. Inoltre si darà
a tutti la prova che si tratta di una lingua viva ed attiva, di uso
normale e popolare, non di un monumento del passato, da venerarsi come
reliquia della cultura degli antenati, in cui sanno esprimersi soltanto
i poeti; ruolo a cui tanti critici vorrebbero relegare il il nostro
vivissimo e vitalissimo piemontese di oggi.
E an ëstüpiss ël fait che mai gnün dij difensur ëd la grafìa
brandé a l´abia mensiunà o piait an cunsiderassiun ij sügeriment d´ës
magister. Ansi, anvece dë scüté `s bun cunsèj, ij brandé d´ancheuj a
sun radicalisasse daré ´d sùa scri-türa, ver munument dël passà, e cume
`d vej tru-
-pié sbandà e sensa idee, vaire a sërcu `d difende `l vej furtin
magagnà tirand a la borgna sü tüt lon ch´a-j ësmija divers. E parèj, a
slun-tananu co chi ch´a pudrìa deje na man a büteje an sla carzà
giüsta, già arvelà, cum as é vist, pì che na tranten-a d´ani fa da `d
gran piemuntèis.
A part son, a tuca co rendse cunt che an se ültime desen-e d´ani l´
eculugìa lenghìstica dël piemuntèis a l´é cambià `d pianta e an ësmija
che Andrea Viglongo, ün dij prim brandé, a l´avèissa già capilu dël
1980.
Për lon ch´a rësguarda la grafìa, se dël 1930, quand che an
Piemunt quasi tüti a parlavu piemuntèis e pochi a lu scrivìu, a pudìa
andé bin duvré na scritüra süfisticà, ancheuj, che bin pochi a lu parlu
e che la lenga a sta andasend a rameng, për cerché `d salvé la baraca
as deuv ëscrive ant na manera sempia che tüti cuj pie-muntèis ch´a sun
ëstait alfabetisà an italian e an castijan a peudu capì sensa
tribülé.
E vira, tuira e tarabasca, l´ünica stra për rivé a stu fin a l´é
cula `d marché cun `d sègn bin ciair e distint ij sun median dla /u/ e
dla /o/, ch´a esistu nen an italian e an castijan. Urmai a l´é na dusen-
a d´ani ch´i l´uma adutà na grafìa ch´as basa sü sti prinsipi e i l´uma
la sudisfas-siun che vaire piemuntèis ch´a l´avìu mai lesü dë scrit an
sùa lenga mare, nen mac a l´han cuminsà lesla cun na gran goj, ma
cheidün a l´ha co cuminsà a scrivla.
Cum as peul nuté da la grafìa d´ës buletin l´antrudüssiun dël sègn
ü për marché `l sun ëd la /u/ lumbarda, nen mac a l´ha rendü bin sempia
e esplìssita la grafìa, ch´i l´uma ciamà antërnassiunal, ma a l´ha co
dane la pussibilità d´eliminé na patela d´acent inütij, përchè che la o
a l´é sempe tonica e dunc a l´ha nen dëbzogn d´acent, la u a sun-a /u/
cum an italian e an ca-stijan, mentre `l digrama eu a curëspund al sun
ëd la /o/ lumbarda, cum a capitava già al prinsipi dël Sincsent e an
quasi tüti ij test piemuntèis ëd j´ani ch´a-j ven-u dapress. Augurand
`n gran sücess al rëscuntr, i speruma che ij cungressista a pensu peui
co a la grafìa dl´avnì, përchè che cun cula ch´a deuvru adess as va nen
luntan.

A Türin ës buletin a l´é dait an umagi ai client dël Pastificio
Giustetto, Via Santa Teresa 19, ang. Via S. Fr. d´Assisi

Grazie

----Messaggio originale----
Da: dragonot@libero.it
Data: 15/10/2011 22.02
A: "piemont"
, "piemontviv"
com>, "alpdn"
Ogg: [Piemont viv] Convegno "La grafia della lingua piemontese
nei secoli" - 1-a giornata
Oggi sono stato alla 1-a giornata del Convegno "La grafia della
lingua piemontese nei secoli", organizzato a Vercelli da "Vercelli
Viva", nel favoloso Salone Dugentesco.
Dopo i saluti del presidente di Vercelli Viva e dell'assessore alla
cultura di Vercelli ci sono stati i seguenti interventi:
1) prof. Sergi Gilardin, che ha parlato della grafia delle lingue
neolatine a partire dal giuramento di Strasburgo (842);
2) prof. Alda Rossebastiano e Elena Papa (Un. TO), che hanno parlato
della grafia del 1300-1400;
3) Fransesch Rubat Borel, che ha parlato della grafia del 1500-1600;
4) prof. Candida Rabbia e Carla Becchio, che hanno parlato del Calvo
(1700);
5) prof. Dario Pasero, che ha parlato della grafia dell'Isler
(1700);
6) Gianluca Perrini, che ha fatto un excursus sugli autori del 1800;
7) prof. Giusep Goria (e figlio Eugenio) che hanno parlato della
grammatica di Aly-Belfàdel (1900);
8) Giovanna Viglongo, che ha parlato della grafia del 1900, dal punto
di vista della sua casa editrice.
Domani mattina mezza giornata per la conclusione, ma non potrò andare
a seguire.
Dubbi? be', si, ma mi sono venuti fuori dal subconscio durante il
viaggio di ritorno, quando era troppo tardi. Il principale è il
seguente: se ho capito bene, la prof. Rossebastiano ha detto che non ha
preso in considerazione i Sermoni (1150 circa), perché "testo
multilingue". Boh...
Bepe

;-)
Ma a part la grafìa dla e-mail e nen vardand la polémica dla e-mail an sle paròle "grafìa stòrica", ij discors an sij Sermon Subalpin a son vàlid?
Come mai la Rossebastiano a l'ha parlà ëd test multilingue, për ij Sermon?
Bepe

>---------- Initial Header -----------
From : "f.rubatborel@alice.it" f.rubatborel@alice.it
To : piemont@i-iter.org
Cc :
Date : Mon, 17 Oct 2011 16:33:58 +0200 (CEST)
Subject : [piemont] R: [piemont] Fwd:R: [Piemont viv] Convegno "La grafia della lingua piemontese nei secoli" - 1-a giornata
> Ma che darmagi che gnun a cosidera 'l Pastificio Giustetto tanme 'n leu andoa a serché 'd l'ber e trové d'anteletuaj... Ma a l'é vera, i soma nojàutri ch'i së sbalioma, pensé mach al Pastissé Raguenau dël Cyrano de Bergerac anté ch'as trovavo ij mej poetà 'd Paris dla metà dël '600...
>
> An sle considerassion stòriche, a l'é 'n darmagi ch'a sian pa vnù a Vërsej, përchè a l'avrìa vist che a l'é tut al contrari... Ma peui contacc, an parla dij Sermon Subalpin, e peui a në smon na grafìa ch'a l'é l'ancontrari 'd cola dij Sermon?
>
> A dis ch'a venta semplifiché dai tròpi segn, tipo j'acent: gist, giustìssim, ma soa grafìa a l'é pa lòn... Ansi, a Vërsej a la finitiva i j'ero tùit d'acòrd a gaveje përchè a son stàit giontà mach dòp la Sconda Guèra Mondial...
>
> Ma dì che a venta 'dcò scrive ü, ben, a l'é 'mè ch'a diso ij Russi: tiré via la masnà ansema a l'eva spòrca dël sëbber
>
> Rubat
>
>
> ----Messaggio originale----
> Da: dragonot@libero.it
> Data: 17-ott-2011 15.10
> A: "piemont"
> Ogg: [piemont] Fwd:R: [Piemont viv] Convegno "La grafia della lingua piemontese nei secoli" - 1-a giornata
>
> Ricevuto da giamcap@tiscali.it ed inoltrato FYI.
>
> =============================================================
> Buongiorno a tutti. circa i Sermoni Subalpini e la grafia mi permetto
> di proporvi il testo dell'ultimo:
>
> BULETIN ëd L´ACADEMIA dla lenga piemuntèisa
> Utùber 2011
> Editur: B. Villata Cu-Editur: A. Costanzo
>
>
> Rësposta a duntrè dumande
> Dop ël buletin ch´a fa vintedui e la püblicas-siun ëd La lenga d´
> oé e le lenghe d´oc e d´oil a sun rivane duntrè mail cun ëd dumande e d´
> usser-vassiun mutubin anteressante che, ant na serta manera, a furtissu
> lon ch´i l´uma già scrivü vaire vire a pruposit ëd la lenga dij Sermun
> sü-balpin dël sécul XII. E, piand le distanse da le vaire dëscüssiun,
> nosse cunclüsiun an ësmìju sempe pì logiche e cunvincente.
> Cume già arcurdà an pì `d n´ucasiun, bun-a part dël mérit ëd nossa
> dëscuerta a va al fait d´avèj assistü, an Alba, a `n cunvegn mutubin
> anteressant, andùa ch´as era dëscütüsse sü na chestiun che nui i na
> savìu prope gnente e ch´a l´é peui finìa ant `n debà pitost ëscaudà. Da
> na part a-i ëstasìa `l relatur, ch´a sustnìa cun d´esempi bin precis
> che la lenga dij Sermun sübalpin a l´era nen ël piemuntèis, ma pitost
> na mës-cëtta `d lenghe, da l´auta part la quasi tuta-lità dij present,
> che però a l´han nen riessü a cuntradì l´uratur, ni a purté d´esempi
> bin precis ch´a pudèissu sbüsiardé sùe afermassiun, për lur d´autüt
> baravantan-e.
> Nui, che antlura i savìu gnanca cos a füssu sti sermun, i l´uma
> cuntinuà a andé dapress a lë strup ma peui, dop vaire ani, vist che
> gnün a l´era asardasse a cuntrabate cun ëd preuve sensà la tesi dla mës-
> cetta `d lenghe, i l´uma cuminsà a dübité che efetivament la lenga dë
> ste priche a füssa `l piemuntèis, ma i stentavu co a chërde che chi ch´
> a l´ha scrivü sti sermun a l´abia vursü duvré na mës-cëtta `d lenghe
> për fesse capì da `d gent che, forse, a savìa pen-a antende so gergun.
> E parèj, për sërché `d capì cume ch´a stasìu le cose, cun santa
> passiensa i l´uma cuminsà a lese e a trascrive `l manüscrit uriginal e
> pì che pusé nossa atensiun an sël léssic, valadì an sle paro-le, i l´
> uma vursü stüdiene `l sistema gramatical
> che, cume forse nen tüti a san, an géner a l´é mutubin pì stàbil e
> dunca pì apruprià a arvelé d´eventuaj diferense tra ij sistema
> lenghìstic.
> Për esse cuerent e për gavesse dal fastüdi ëd pijé pusissiun già
> da l´anviarüra, seguend na veja custüma ch´a definìa le lenghe dal
> meud d´afermé, i l´uma ciamà la parlà dij Sermun sübalpin lenga d´oé
> (oe : riga 31 dël Sermun X).
> Ultra a piassé sta parlà ant n´épuca bin preci-sa, ël termu oé a
> sutantend na lenga avzin-a ma diversa da cule d´oc e d´oil. E st´
> avzinansa a l´é duvüa al fait che nen mac se trè lenghe a duvìu avèj `n
> sustrà cumün o an tüte manere avzin, ma co al fait che le trè parlà an
> chestiun a duvìu truvesse an situassiun ëd cuntat.
> Tütün, malgré son, la lenga d´oé a smun ëd caraterìstiche d´autüt
> particular, tant ant ël lèssic che ant la gramàtica.
> Për ël prim cas ch´as pensa mac a `d vus cu-me bontà, verità...
> che ij parlé transalpin cun-tempuran a nutavu bonté... (oil) e bontatz
> ... (oc) e cuj cisalpin citae... (Anonim genuvèis e Bon-vesin da la
> riva). E sì a ven a taj arcurdé che ant la parlà tuscan-a, ancura dij
> temp ëd Dante, val a dì quasi dui sécuj dop la redassiun dij Sermun, la
> grafìa dlë parole dë stu tipu a biautava tra viltade e viltà, e la
> prima furma a l´era bin pì dëspunìbil che la scunda.
> Rësguard a la gramàtica, chestiun che forse a l´era mai staita pià
> an cunsiderassiun, le dife-rense tra le vaire parlà a sun bin ciaire.
> Tütun, bin se la lenga d´oé a presenta `d rest ëd la veja declinassiun
> cas suget e cas regim, tìpica dle par-là transalpin-e, a l´é pa malfé
> capì che an lenga d´oé nen mac le desinense a j´eru diferente, ma co
> che sta declinassiun a stasìa sparend.
> N´auta gran nuvità dla gramàtica dla lenga d´oé a cunsist ant ël
> fait che, cun la sparissiun ëd le sìlabe finaj ëd vaire parole latin-
> e, suvens ël plüral a l´é marcà mac da l´articul o da n´aut determinant
> ch´a-j cumpagna, propi cum a cà-pita ant le parlà dël Piemunt d´
> ancheuj. IJ pochi nom che an lenga d´oé a l´avìu `n plüral divers dal
> singular a sun cuj ch´a sürtìu an -a, an -l o an -n. Ij prim a
> guernavu `l plural dël numina-tiv latin marcà -e (anvece d´ae) e jë
> scund a l´avìu `n plüral prulétic apostoil (lat. apostoli), beil...
> furme ch´a sun ancur nurmaj ant le parlà piemuntèise muderne, bin se la
> grafìa a l´é `n poc diversa: apostuj, bej...
> Cum an la presentu ij Sermun sübalpin, la lenga d´oé a duvìa esse
> na parlà an cuntat, nen mac cun ij sistema lenghistic transalpin, ma co
> cun cuj cisalpin ëd Lumbardìa, teritori che ant-lura a rivava quasi fin
> ai pé dj´Alp.
> Ma mutubin ampurtant a l´é co `l fait, forse mai nutà da gnün, che
> la lenga d´oé a l´era na parlà an trasfurmassiun. E stu cambi
> lenghìstic an lu furtissu co le vaire furme arcaiche, ch´as treuvu
> quasi tüte ant ij sermun ëd la prima metà. Ch´as pensa për esempi ai
> plüraj ch´a fi-nissu an -S o a le terse persun-e pluraj dij verb ch´a
> seurtu an T cum an latin e an langue d´oïl.
> E che la lenga dij sermun a sìa na parlà an trasfurmassiun a l´é
> mutubin ampurtant për-chè, propi cun ij fenomen ch´as artrassu ant le
> situassiun ëd cambi lenghìstic, as ëspiegu vaire parole e strütüre ch´a
> l´han fait andé mat ij filolug ch´a l´han stüdià ste priche. E ün ëd
> custi rebus a l´era propi la presensa `d furme dël vej sistema dacant a
> cule dël neuv. Anquadrà ant ël cuntest ëd na situassiun ëd cambi
> lenghìstic, l´alternansa `d furme arcaiche e muderne a l´é d´autüt
> nurmal përché che, prima dë sparì, ël vej cumpurtament a cuesist cun
> cul neuv për `n perìud pì o menu lung. E son a l´é bin evident ant ij
> segment arpurtà sì dapress: qui avea li mesatge albergai 09285 e qui
> recevun los mesatges 09286; signifiquen li coman-dament 09096 e
> significa los comandamenz 09104, andùa che a poche righe `d distansa `l
> cas régi-me plural a l´é marcà prima ant la neuva mane-ra e peui cun la
> furma veja. Mentre an priseren doe vaque qui avean vitel e lor vels
> enserreren en una maison, ant ël cuntest cunsiderà, la furma sigmatica
> veels a deuv esse staita duvrà përchè
> ch´a l´era l´ünica manera për marché `l plüral.
> Dunc la cunstatassiun che, ultra a esse an cuntat cun le lenghe d´
> oc e d´oil, la parlà arpresentà ant ij Sermun a l´era co na lenga an
> trasfurmassiun, an përmet d´avèj na visiun pì precisa dël gergun dë ste
> priche.
> Bin che la gramàtica dij Sermun sübalpin a sìa an pràtica mutubin
> davzin a cula dle parlà piemuntèise antiche e muderne e che co `l
> léssic a sìa pien ëd parole che ancheuj a sun duvrà an Piemunt, as
> pudrìa nen ciamé sta lenga pie-muntèisa bin se, cum i l´uma dit vaire
> vire, la distansa ch´a separa la lenga d´oé da le parlà piemuntèise d´
> ancheuj a l´é mutubin pì cita che cula ch´a esist tra la langue d´oïl e
> `l fransèis dij nossi di.
> Për lon ch´a rësguarda peui la pusissiun rëspet a le lenghe
> cuntempuran-e d´oc e d´oil, tratandse `d lenghe an cuntat e che an pì
> a l´avìu `n midem sustrà, as peul nen neghé che la lenga d´oé a füssa
> avzin-a ma diversa, tant dal vej pruensal che da l´ancien français.
> Propi për l´avzinansa dë ste trè lenghe e për j´antërferense
> lessicaj dle parlà transalpin-e sü cula d´oé, a-i é nen da stüpisse se
> da pì che 150 ani ij vaire filolug e rumanista ch´a l´han ëstü-dià la
> lenga dë sti sermun, a sun mai ëstait d´acordi sü sùa d´identità co se,
> a lese bin sùe cunclusiun, as capiss che vaire a l´avìu vist giüst.
> Già ant l´ann dl´artruvament dël manüscrit P. Lacroix a l´avìa
> dit che sta lenga a l´era `n "dialèt mës-cià `d latin, ëd pruvensal e
> `d fransèis", mentre J.J. Champollion a pensava ch´as tratèissa pitost
> ëd "la lenga dij Valdèis dël Piemunt". Dël 1873 E. Stenghel a parlava
> `d na lenga a mesa stra tra `l pruensal e `l fransèis, mentre dël 1879
> Foerster a l´avìa vistje `n dialèt piemuntèis malgré la presensa `d
> furme fransèise e pruensaj s-cëtte.
> Ma cun la filulugìa tradissiunal a sarìa stait propì malfé truvé
> `l caviun ëd la marela, përché che për capì bin la maciavélica a tucava
> apliché le tëurìe dla lenghìstica muderna, cume cule ch´a rësguardu le
> lenghe an cuntat e `l cambi
> lenghìstic.
> Parèj, s´i duvèissu arzighesse a lucalisé `l post anté ch´a sun
> ëstait ëscrit sti sermun, basandse an sij dait arlevà, i sërnrìu sensa
> gnün-e gene `l munasté Santa Marìa `d Pinareul. An efet, dël temp ch´a
> sun ëstait ëscrit ij Sermun, Pinareul a l´era `n burg mutubin ampurtant
> e `n punt privilegià për ij cuntat tra ij dui vërsant dj´Alp. La lenga
> lucal, d´oé, a duvìa sicurament esse an cuntat cun cule d´oc e d´oil,
> ma co cun cula dla Val Chisun che, cume forse nen tüti a san, antlura a
> fasìa part ël Delfinà. Se peui as pensa che Lüserna e la Tur, ij burg
> valdèis ëd la Val Pélis, a sun pen-a a 14 chilometer da Pinareul, as
> peul dedüe che tüte le lenghe che jë stüdius a l´han arlevà ant ij
> Sermun sübalpin a duvìu esse an cuntat an sta sitadina. E quand che `d
> lenghe a sun an cuntat as avzin-u. E i na suma cheicos nui ch´i vivuma
> ant na sità andùa che, ultra a le dùe lenghe üfissiaj, as na parla na
> patela d´aute. Tant për dé n´esempi `d cume `l léssic ëd na lenga a
> peul cambié quand ch´as treuva an cuntat cun d´aute parlà forte, i
> arpurtuma sì dapress la rësposta che vaire ani fa, pen-a rivà a
> Montreal, a l´avìa dane `n munsü quand ch´i l´avìu cia-maje n´
> anfurmassiun stradal: andate su questa stritta fino alla luce, passata
> la ruella tornate a de-stra, dopo due blocchi trovate l´avenuta che
> cercate.
> Chi ch´a l´ha `n poc ëd pràtica dle lenghe antërnassiunaj, an sta
> rësposta a nota d´amblé ch´a-i sun ed parole piaite da l´anglèis e dal
> fransèis, e co d´aute italian-e cume blocchi e luci ch´a l´han ël sens
> dle vus anglèise blocks e lights. E l´istess as deuv dì `d tornate, che
> però as arfà al verb fransèis tourner. Malgré tüt, la strütüra
> gramatical a smija italian-a, co s´as deuv amët-te che la lenga a l´é
> nen propi italian-a.
> L´istessa usservassiun a pudrìa slarghesse a la lenga d´oé ch´a l´
> ha na sùa identità franc ciai-ra, bin che minca tant a presenta `d
> termu ch´a sun present ant ël léssic d´aute lenghe ch´a duvìu avèj `n
> sustrà cumün o avzin. E st´avzi- nansa dle parlà cisalpin-e cun cule
> transalpin-e a l´é co furtìa da Montaigne. An efet, dop so viagi a
> Türin dël 1581, arferendse a la parlà lucal a l´avìa scrivù: La langue
> vulgaire n´a pres-que de la langue italienne que la prononciation, et n´
> est au fond que composée de nos propres mots.
> A l´é propi `n darmagi che j´espert dël guvern, ch´a seguitu a
> cunsideré `l piemuntèis `n dialèt italian, a l´abiu mai lesü `s passagi
> gavà dal Journal de voyage en Italie `d Michel de Montai-gne e forse
> gnanca lon che Dante a l´ha scrivü ant ël capìtul XV dël prim lìber dël
> De vulgari eloquentia a pruposit dle parlà `d Lissandria e `d Türin
> As turna a parlé `d grafìa
> An ste ültime sman-e n´amis ch´a stà a Türin a l´ha anfurmane che
> st´utunn a-i sarà a Vërsèj `n cunvegn an sla grafìa piemuntèisa, anté
> ch´as pija an cunsiderassiun ël sistema gràfic adutà da vaire scritur
> piemuntèis, a parte dal prinsipi dël Sincsent quasi fin ai nossi di.
> Sta neuva a l´ha fane propi piasì përchè che, a la finitiva, tüti
> a pudran rendse cunt che an passà ugnidün a scrivìa `l piemuntèis cum a-
> j era vis e che la grafìa storica a l´é na grossa bala. Sta custüma a l´
> era cuntinuà co dop che Murissi Pipin a l´avìa scrivü la prima
> gramàtica piemuntèisa (1783), e fin-a dop dël 1930 quand ch´a l´é naje
> la grafìa brandé, che cheidün a l´ha ciamà amprupriament ëstorica.
> Për rendës-ne cunt a bastrìa lese jë scrit d´Ar-turo Genre,
> cunsulté ij vaire dissiunari upüra co, s´as na treuvu ancura, lese j´
> euvre uriginaj redate an piemuntèis da l´Eutsent al di d´an-cheuj. Ch´
> as pensa për esempi a `L Sant Evange-li de Nossëgnour Gesu-Crist
> secound San Luca e San Giouan dël 1838, ai Canti popolari del Pie-monte
> cüjì da Costantino Nigra (1888) upüra co mac a jë scrit d´Alberto
> Viriglio (+1913).
> Për cuntinué a insiste ch´a esist na tradissiun gràfica dël
> piemuntèis, an ësmija ch´a tuca avèj j´euj fudrà `d pel ëd salam
> mutubin ëspëssa, a menu che ün a l´abia mai lesü ëd test uriginaj
> ëscrit prima dël 1930, ann che Pinin Pacot e Andrea Viglongo a l´han
> ideà la grafìa brandé che, cum as é disse, cheidün a l´ha peui ciamà
> storica, sensa rasun.
> Ma co la grafìa brandé a l´é nen piasüa a tüti, an efet, vers la
> fin ëd j´ani ´30, Ali Belfadel a l´ha püblicà na Gramàtica piemuntèisa
> ch´a pre-
> sentava na scritüra diversa da cula `d Pacot e Viglongo. E l´istess a
> l´ha fait Enzo Bottasso che, dël 1953 a l´ha suagnà la trascrissiun ëd
> le cumedie dl´Aliun ch´a fan part ëd la famusa Opera Jocunda.
> Essenda al curent ëd le dificultà che la gent a l´avìa a lese `l
> piemuntèis ant la grafìa brandé, dël 1967, co Mario Soldati, për la
> püblicassiun ëd I proverbi piemontesi a l´ha sernü na scritüra diversa
> da cula brandé e ant na nota a giüstì-fica sùa sernia disend: L´
> ortografia e perciò l´ortoepia piemontese dei Proverbi appariranno qui
> semplificate affinché gli italiani non piemontesi, nel leggere la
> traduzione non siano intimiditi nelle loro occhiate almeno orientative
> sul testo. Perciò scarso uso dei segni fonetici. Una soluzione non
> troppo tecnica ma pratica. Sovente nei vari testi piemontesi (anche in
> quelli che contengono i proverbi qui trascritti) manca l´uniformità
> ortografica.
> D´auta part la giüstëssa dë ste usservassiun a l´é co pruvà dal
> fait che dël 1980, ant la presentassiun ëd la Grammatica della lingua
> piemontese `d Guido Griva, Andrea Viglongo, ün ëd j´ideatur ëd la
> grafìa brandé, tüt essenda sudisfait dël travaj fait, a pensava ch´a
> sarìa ancur duvüssé eliminé vaire ëd cuj acent nen andispensabij. E sì
> dapress i arpurtuma sùe parole: Bisogna giungere a scrivere il
> piemontese colla scorrevolezza con cui si scrive l´italiano, cioè con
> accentazione, quasi nulla. Solo così si abituerà il piemontese a
> leggere la sua lingua senza prevenzioni ed incertezze. Inoltre si darà
> a tutti la prova che si tratta di una lingua viva ed attiva, di uso
> normale e popolare, non di un monumento del passato, da venerarsi come
> reliquia della cultura degli antenati, in cui sanno esprimersi soltanto
> i poeti; ruolo a cui tanti critici vorrebbero relegare il il nostro
> vivissimo e vitalissimo piemontese di oggi.
> E an ëstüpiss ël fait che mai gnün dij difensur ëd la grafìa
> brandé a l´abia mensiunà o piait an cunsiderassiun ij sügeriment d´ës
> magister. Ansi, anvece dë scüté `s bun cunsèj, ij brandé d´ancheuj a
> sun radicalisasse daré ´d sùa scri-türa, ver munument dël passà, e cume
> `d vej tru-
> -pié sbandà e sensa idee, vaire a sërcu `d difende `l vej furtin
> magagnà tirand a la borgna sü tüt lon ch´a-j ësmija divers. E parèj, a
> slun-tananu co chi ch´a pudrìa deje na man a büteje an sla carzà
> giüsta, già arvelà, cum as é vist, pì che na tranten-a d´ani fa da `d
> gran piemuntèis.
> A part son, a tuca co rendse cunt che an se ültime desen-e d´ani l´
> eculugìa lenghìstica dël piemuntèis a l´é cambià `d pianta e an ësmija
> che Andrea Viglongo, ün dij prim brandé, a l´avèissa già capilu dël
> 1980.
> Për lon ch´a rësguarda la grafìa, se dël 1930, quand che an
> Piemunt quasi tüti a parlavu piemuntèis e pochi a lu scrivìu, a pudìa
> andé bin duvré na scritüra süfisticà, ancheuj, che bin pochi a lu parlu
> e che la lenga a sta andasend a rameng, për cerché `d salvé la baraca
> as deuv ëscrive ant na manera sempia che tüti cuj pie-muntèis ch´a sun
> ëstait alfabetisà an italian e an castijan a peudu capì sensa
> tribülé.
> E vira, tuira e tarabasca, l´ünica stra për rivé a stu fin a l´é
> cula `d marché cun `d sègn bin ciair e distint ij sun median dla /u/ e
> dla /o/, ch´a esistu nen an italian e an castijan. Urmai a l´é na dusen-
> a d´ani ch´i l´uma adutà na grafìa ch´as basa sü sti prinsipi e i l´uma
> la sudisfas-siun che vaire piemuntèis ch´a l´avìu mai lesü dë scrit an
> sùa lenga mare, nen mac a l´han cuminsà lesla cun na gran goj, ma
> cheidün a l´ha co cuminsà a scrivla.
> Cum as peul nuté da la grafìa d´ës buletin l´antrudüssiun dël sègn
> ü për marché `l sun ëd la /u/ lumbarda, nen mac a l´ha rendü bin sempia
> e esplìssita la grafìa, ch´i l´uma ciamà antërnassiunal, ma a l´ha co
> dane la pussibilità d´eliminé na patela d´acent inütij, përchè che la o
> a l´é sempe tonica e dunc a l´ha nen dëbzogn d´acent, la u a sun-a /u/
> cum an italian e an ca-stijan, mentre `l digrama eu a curëspund al sun
> ëd la /o/ lumbarda, cum a capitava già al prinsipi dël Sincsent e an
> quasi tüti ij test piemuntèis ëd j´ani ch´a-j ven-u dapress. Augurand
> `n gran sücess al rëscuntr, i speruma che ij cungressista a pensu peui
> co a la grafìa dl´avnì, përchè che cun cula ch´a deuvru adess as va nen
> luntan.
>
> A Türin ës buletin a l´é dait an umagi ai client dël Pastificio
> Giustetto, Via Santa Teresa 19, ang. Via S. Fr. d´Assisi
>
> Grazie
>
>
> ----Messaggio originale----
> Da: dragonot@libero.it
> Data: 15/10/2011 22.02
> A: "piemont"
, "piemontviv"
> com>, "alpdn"
> Ogg: [Piemont viv] Convegno "La grafia della lingua piemontese
> nei secoli" - 1-a giornata
> Oggi sono stato alla 1-a giornata del Convegno "La grafia della
> lingua piemontese nei secoli", organizzato a Vercelli da "Vercelli
> Viva", nel favoloso Salone Dugentesco.
> Dopo i saluti del presidente di Vercelli Viva e dell'assessore alla
> cultura di Vercelli ci sono stati i seguenti interventi:
> 1) prof. Sergi Gilardin, che ha parlato della grafia delle lingue
> neolatine a partire dal giuramento di Strasburgo (842);
> 2) prof. Alda Rossebastiano e Elena Papa (Un. TO), che hanno parlato
> della grafia del 1300-1400;
> 3) Fransesch Rubat Borel, che ha parlato della grafia del 1500-1600;
> 4) prof. Candida Rabbia e Carla Becchio, che hanno parlato del Calvo
> (1700);
> 5) prof. Dario Pasero, che ha parlato della grafia dell'Isler
> (1700);
> 6) Gianluca Perrini, che ha fatto un excursus sugli autori del 1800;
> 7) prof. Giusep Goria (e figlio Eugenio) che hanno parlato della
> grammatica di Aly-Belfàdel (1900);
> 8) Giovanna Viglongo, che ha parlato della grafia del 1900, dal punto
> di vista della sua casa editrice.
> Domani mattina mezza giornata per la conclusione, ma non potrò andare
> a seguire.
> Dubbi? be', si, ma mi sono venuti fuori dal subconscio durante il
> viaggio di ritorno, quando era troppo tardi. Il principale è il
> seguente: se ho capito bene, la prof. Rossebastiano ha detto che non ha
> preso in considerazione i Sermoni (1150 circa), perché "testo
> multilingue". Boh...
> Bepe

Ij Sermon a l'ha studiaje, oltra a Villata ch'a l'ha publicà pì d'un lìber
su cost studi an manera motobin profonda, Clivio, 'l Pare Gasca, sia ant
l'edission dij Sermon fàita da la ca dë Studi sia ant diversi articoj, sia
ant l'antologia...Dalle origini al....
A son question motobin malfé da intreje andrinta....
E jë studios minca un as bogia su ij sò periodo d'aprofondiment e
d'anteresse.
Albina
-----Messaggio originale-----
Da: dragonot@libero. [mailto:dragonot@libero.it]
Inviato: martedì 18 ottobre 2011 9.45
A: piemont
Cc: piemont
Oggetto: [piemont] Re:[piemont] Convegno "La grafia della lingua piemontese
nei secoli" - 1-a giornata

;-)
Ma a part la grafìa dla e-mail e nen vardand la polémica dla e-mail an sle
paròle "grafìa stòrica", ij discors an sij Sermon Subalpin a son vàlid?
Come mai la Rossebastiano a l'ha parlà ëd test multilingue, për ij Sermon?
Bepe

>---------- Initial Header -----------
From : "f.rubatborel@alice.it" f.rubatborel@alice.it
To : piemont@i-iter.org
Cc :
Date : Mon, 17 Oct 2011 16:33:58 +0200 (CEST)
Subject : [piemont] R: [piemont] Fwd:R: [Piemont viv] Convegno "La grafia
della lingua piemontese nei secoli" - 1-a giornata
> Ma che darmagi che gnun a cosidera 'l Pastificio Giustetto tanme 'n leu
andoa a serché 'd l'ber e trové d'anteletuaj... Ma a l'é vera, i soma
nojàutri ch'i së sbalioma, pensé mach al Pastissé Raguenau dël Cyrano de
Bergerac anté ch'as trovavo ij mej poetà 'd Paris dla metà dël '600...
>
> An sle considerassion stòriche, a l'é 'n darmagi ch'a sian pa vnù a
Vërsej, përchè a l'avrìa vist che a l'é tut al contrari... Ma peui contacc,
an parla dij Sermon Subalpin, e peui a në smon na grafìa ch'a l'é
l'ancontrari 'd cola dij Sermon?
>
> A dis ch'a venta semplifiché dai tròpi segn, tipo j'acent: gist,
giustìssim, ma soa grafìa a l'é pa lòn... Ansi, a Vërsej a la finitiva i
j'ero tùit d'acòrd a gaveje përchè a son stàit giontà mach dòp la Sconda
Guèra Mondial...
>
> Ma dì che a venta 'dcò scrive ü, ben, a l'é 'mè ch'a diso ij Russi: tiré
via la masnà ansema a l'eva spòrca dël sëbber
>
> Rubat
>
>
> ----Messaggio originale----
> Da: dragonot@libero.it
> Data: 17-ott-2011 15.10
> A: "piemont"
> Ogg: [piemont] Fwd:R: [Piemont viv] Convegno "La grafia della
lingua piemontese nei secoli" - 1-a giornata
>
> Ricevuto da giamcap@tiscali.it ed inoltrato FYI.
>
> =============================================================
> Buongiorno a tutti. circa i Sermoni Subalpini e la grafia mi permetto
> di proporvi il testo dell'ultimo:
>
> BULETIN ëd L´ACADEMIA dla lenga piemuntèisa
> Utùber 2011
> Editur: B. Villata Cu-Editur: A. Costanzo
>
>
> Rësposta a duntrè dumande
> Dop ël buletin ch´a fa vintedui e la püblicas-siun ëd La lenga d´
> oé e le lenghe d´oc e d´oil a sun rivane duntrè mail cun ëd dumande e d´
> usser-vassiun mutubin anteressante che, ant na serta manera, a furtissu
> lon ch´i l´uma già scrivü vaire vire a pruposit ëd la lenga dij Sermun
> sü-balpin dël sécul XII. E, piand le distanse da le vaire dëscüssiun,
> nosse cunclüsiun an ësmìju sempe pì logiche e cunvincente.
> Cume già arcurdà an pì `d n´ucasiun, bun-a part dël mérit ëd nossa
> dëscuerta a va al fait d´avèj assistü, an Alba, a `n cunvegn mutubin
> anteressant, andùa ch´as era dëscütüsse sü na chestiun che nui i na
> savìu prope gnente e ch´a l´é peui finìa ant `n debà pitost ëscaudà. Da
> na part a-i ëstasìa `l relatur, ch´a sustnìa cun d´esempi bin precis
> che la lenga dij Sermun sübalpin a l´era nen ël piemuntèis, ma pitost
> na mës-cëtta `d lenghe, da l´auta part la quasi tuta-lità dij present,
> che però a l´han nen riessü a cuntradì l´uratur, ni a purté d´esempi
> bin precis ch´a pudèissu sbüsiardé sùe afermassiun, për lur d´autüt
> baravantan-e.
> Nui, che antlura i savìu gnanca cos a füssu sti sermun, i l´uma
> cuntinuà a andé dapress a lë strup ma peui, dop vaire ani, vist che
> gnün a l´era asardasse a cuntrabate cun ëd preuve sensà la tesi dla mës-
> cetta `d lenghe, i l´uma cuminsà a dübité che efetivament la lenga dë
> ste priche a füssa `l piemuntèis, ma i stentavu co a chërde che chi ch´
> a l´ha scrivü sti sermun a l´abia vursü duvré na mës-cëtta `d lenghe
> për fesse capì da `d gent che, forse, a savìa pen-a antende so gergun.
> E parèj, për sërché `d capì cume ch´a stasìu le cose, cun santa
> passiensa i l´uma cuminsà a lese e a trascrive `l manüscrit uriginal e
> pì che pusé nossa atensiun an sël léssic, valadì an sle paro-le, i l´
> uma vursü stüdiene `l sistema gramatical
> che, cume forse nen tüti a san, an géner a l´é mutubin pì stàbil e
> dunca pì apruprià a arvelé d´eventuaj diferense tra ij sistema
> lenghìstic.
> Për esse cuerent e për gavesse dal fastüdi ëd pijé pusissiun già
> da l´anviarüra, seguend na veja custüma ch´a definìa le lenghe dal
> meud d´afermé, i l´uma ciamà la parlà dij Sermun sübalpin lenga d´oé
> (oe : riga 31 dël Sermun X).
> Ultra a piassé sta parlà ant n´épuca bin preci-sa, ël termu oé a
> sutantend na lenga avzin-a ma diversa da cule d´oc e d´oil. E st´
> avzinansa a l´é duvüa al fait che nen mac se trè lenghe a duvìu avèj `n
> sustrà cumün o an tüte manere avzin, ma co al fait che le trè parlà an
> chestiun a duvìu truvesse an situassiun ëd cuntat.
> Tütün, malgré son, la lenga d´oé a smun ëd caraterìstiche d´autüt
> particular, tant ant ël lèssic che ant la gramàtica.
> Për ël prim cas ch´as pensa mac a `d vus cu-me bontà, verità...
> che ij parlé transalpin cun-tempuran a nutavu bonté... (oil) e bontatz
> ... (oc) e cuj cisalpin citae... (Anonim genuvèis e Bon-vesin da la
> riva). E sì a ven a taj arcurdé che ant la parlà tuscan-a, ancura dij
> temp ëd Dante, val a dì quasi dui sécuj dop la redassiun dij Sermun, la
> grafìa dlë parole dë stu tipu a biautava tra viltade e viltà, e la
> prima furma a l´era bin pì dëspunìbil che la scunda.
> Rësguard a la gramàtica, chestiun che forse a l´era mai staita pià
> an cunsiderassiun, le dife-rense tra le vaire parlà a sun bin ciaire.
> Tütun, bin se la lenga d´oé a presenta `d rest ëd la veja declinassiun
> cas suget e cas regim, tìpica dle par-là transalpin-e, a l´é pa malfé
> capì che an lenga d´oé nen mac le desinense a j´eru diferente, ma co
> che sta declinassiun a stasìa sparend.
> N´auta gran nuvità dla gramàtica dla lenga d´oé a cunsist ant ël
> fait che, cun la sparissiun ëd le sìlabe finaj ëd vaire parole latin-
> e, suvens ël plüral a l´é marcà mac da l´articul o da n´aut determinant
> ch´a-j cumpagna, propi cum a cà-pita ant le parlà dël Piemunt d´
> ancheuj. IJ pochi nom che an lenga d´oé a l´avìu `n plüral divers dal
> singular a sun cuj ch´a sürtìu an -a, an -l o an -n. Ij prim a
> guernavu `l plural dël numina-tiv latin marcà -e (anvece d´ae) e jë
> scund a l´avìu `n plüral prulétic apostoil (lat. apostoli), beil...
> furme ch´a sun ancur nurmaj ant le parlà piemuntèise muderne, bin se la
> grafìa a l´é `n poc diversa: apostuj, bej...
> Cum an la presentu ij Sermun sübalpin, la lenga d´oé a duvìa esse
> na parlà an cuntat, nen mac cun ij sistema lenghistic transalpin, ma co
> cun cuj cisalpin ëd Lumbardìa, teritori che ant-lura a rivava quasi fin
> ai pé dj´Alp.
> Ma mutubin ampurtant a l´é co `l fait, forse mai nutà da gnün, che
> la lenga d´oé a l´era na parlà an trasfurmassiun. E stu cambi
> lenghìstic an lu furtissu co le vaire furme arcaiche, ch´as treuvu
> quasi tüte ant ij sermun ëd la prima metà. Ch´as pensa për esempi ai
> plüraj ch´a fi-nissu an -S o a le terse persun-e pluraj dij verb ch´a
> seurtu an T cum an latin e an langue d´oïl.
> E che la lenga dij sermun a sìa na parlà an trasfurmassiun a l´é
> mutubin ampurtant për-chè, propi cun ij fenomen ch´as artrassu ant le
> situassiun ëd cambi lenghìstic, as ëspiegu vaire parole e strütüre ch´a
> l´han fait andé mat ij filolug ch´a l´han stüdià ste priche. E ün ëd
> custi rebus a l´era propi la presensa `d furme dël vej sistema dacant a
> cule dël neuv. Anquadrà ant ël cuntest ëd na situassiun ëd cambi
> lenghìstic, l´alternansa `d furme arcaiche e muderne a l´é d´autüt
> nurmal përché che, prima dë sparì, ël vej cumpurtament a cuesist cun
> cul neuv për `n perìud pì o menu lung. E son a l´é bin evident ant ij
> segment arpurtà sì dapress: qui avea li mesatge albergai 09285 e qui
> recevun los mesatges 09286; signifiquen li coman-dament 09096 e
> significa los comandamenz 09104, andùa che a poche righe `d distansa `l
> cas régi-me plural a l´é marcà prima ant la neuva mane-ra e peui cun la
> furma veja. Mentre an priseren doe vaque qui avean vitel e lor vels
> enserreren en una maison, ant ël cuntest cunsiderà, la furma sigmatica
> veels a deuv esse staita duvrà përchè
> ch´a l´era l´ünica manera për marché `l plüral.
> Dunc la cunstatassiun che, ultra a esse an cuntat cun le lenghe d´
> oc e d´oil, la parlà arpresentà ant ij Sermun a l´era co na lenga an
> trasfurmassiun, an përmet d´avèj na visiun pì precisa dël gergun dë ste
> priche.
> Bin che la gramàtica dij Sermun sübalpin a sìa an pràtica mutubin
> davzin a cula dle parlà piemuntèise antiche e muderne e che co `l
> léssic a sìa pien ëd parole che ancheuj a sun duvrà an Piemunt, as
> pudrìa nen ciamé sta lenga pie-muntèisa bin se, cum i l´uma dit vaire
> vire, la distansa ch´a separa la lenga d´oé da le parlà piemuntèise d´
> ancheuj a l´é mutubin pì cita che cula ch´a esist tra la langue d´oïl e
> `l fransèis dij nossi di.
> Për lon ch´a rësguarda peui la pusissiun rëspet a le lenghe
> cuntempuran-e d´oc e d´oil, tratandse `d lenghe an cuntat e che an pì
> a l´avìu `n midem sustrà, as peul nen neghé che la lenga d´oé a füssa
> avzin-a ma diversa, tant dal vej pruensal che da l´ancien français.
> Propi për l´avzinansa dë ste trè lenghe e për j´antërferense
> lessicaj dle parlà transalpin-e sü cula d´oé, a-i é nen da stüpisse se
> da pì che 150 ani ij vaire filolug e rumanista ch´a l´han ëstü-dià la
> lenga dë sti sermun, a sun mai ëstait d´acordi sü sùa d´identità co se,
> a lese bin sùe cunclusiun, as capiss che vaire a l´avìu vist giüst.
> Già ant l´ann dl´artruvament dël manüscrit P. Lacroix a l´avìa
> dit che sta lenga a l´era `n "dialèt mës-cià `d latin, ëd pruvensal e
> `d fransèis", mentre J.J. Champollion a pensava ch´as tratèissa pitost
> ëd "la lenga dij Valdèis dël Piemunt". Dël 1873 E. Stenghel a parlava
> `d na lenga a mesa stra tra `l pruensal e `l fransèis, mentre dël 1879
> Foerster a l´avìa vistje `n dialèt piemuntèis malgré la presensa `d
> furme fransèise e pruensaj s-cëtte.
> Ma cun la filulugìa tradissiunal a sarìa stait propì malfé truvé
> `l caviun ëd la marela, përché che për capì bin la maciavélica a tucava
> apliché le tëurìe dla lenghìstica muderna, cume cule ch´a rësguardu le
> lenghe an cuntat e `l cambi
> lenghìstic.
> Parèj, s´i duvèissu arzighesse a lucalisé `l post anté ch´a sun
> ëstait ëscrit sti sermun, basandse an sij dait arlevà, i sërnrìu sensa
> gnün-e gene `l munasté Santa Marìa `d Pinareul. An efet, dël temp ch´a
> sun ëstait ëscrit ij Sermun, Pinareul a l´era `n burg mutubin ampurtant
> e `n punt privilegià për ij cuntat tra ij dui vërsant dj´Alp. La lenga
> lucal, d´oé, a duvìa sicurament esse an cuntat cun cule d´oc e d´oil,
> ma co cun cula dla Val Chisun che, cume forse nen tüti a san, antlura a
> fasìa part ël Delfinà. Se peui as pensa che Lüserna e la Tur, ij burg
> valdèis ëd la Val Pélis, a sun pen-a a 14 chilometer da Pinareul, as
> peul dedüe che tüte le lenghe che jë stüdius a l´han arlevà ant ij
> Sermun sübalpin a duvìu esse an cuntat an sta sitadina. E quand che `d
> lenghe a sun an cuntat as avzin-u. E i na suma cheicos nui ch´i vivuma
> ant na sità andùa che, ultra a le dùe lenghe üfissiaj, as na parla na
> patela d´aute. Tant për dé n´esempi `d cume `l léssic ëd na lenga a
> peul cambié quand ch´as treuva an cuntat cun d´aute parlà forte, i
> arpurtuma sì dapress la rësposta che vaire ani fa, pen-a rivà a
> Montreal, a l´avìa dane `n munsü quand ch´i l´avìu cia-maje n´
> anfurmassiun stradal: andate su questa stritta fino alla luce, passata
> la ruella tornate a de-stra, dopo due blocchi trovate l´avenuta che
> cercate.
> Chi ch´a l´ha `n poc ëd pràtica dle lenghe antërnassiunaj, an sta
> rësposta a nota d´amblé ch´a-i sun ed parole piaite da l´anglèis e dal
> fransèis, e co d´aute italian-e cume blocchi e luci ch´a l´han ël sens
> dle vus anglèise blocks e lights. E l´istess as deuv dì `d tornate, che
> però as arfà al verb fransèis tourner. Malgré tüt, la strütüra
> gramatical a smija italian-a, co s´as deuv amët-te che la lenga a l´é
> nen propi italian-a.
> L´istessa usservassiun a pudrìa slarghesse a la lenga d´oé ch´a l´
> ha na sùa identità franc ciai-ra, bin che minca tant a presenta `d
> termu ch´a sun present ant ël léssic d´aute lenghe ch´a duvìu avèj `n
> sustrà cumün o avzin. E st´avzi- nansa dle parlà cisalpin-e cun cule
> transalpin-e a l´é co furtìa da Montaigne. An efet, dop so viagi a
> Türin dël 1581, arferendse a la parlà lucal a l´avìa scrivù: La langue
> vulgaire n´a pres-que de la langue italienne que la prononciation, et n´
> est au fond que composée de nos propres mots.
> A l´é propi `n darmagi che j´espert dël guvern, ch´a seguitu a
> cunsideré `l piemuntèis `n dialèt italian, a l´abiu mai lesü `s passagi
> gavà dal Journal de voyage en Italie `d Michel de Montai-gne e forse
> gnanca lon che Dante a l´ha scrivü ant ël capìtul XV dël prim lìber dël
> De vulgari eloquentia a pruposit dle parlà `d Lissandria e `d Türin
> As turna a parlé `d grafìa
> An ste ültime sman-e n´amis ch´a stà a Türin a l´ha anfurmane che
> st´utunn a-i sarà a Vërsèj `n cunvegn an sla grafìa piemuntèisa, anté
> ch´as pija an cunsiderassiun ël sistema gràfic adutà da vaire scritur
> piemuntèis, a parte dal prinsipi dël Sincsent quasi fin ai nossi di.
> Sta neuva a l´ha fane propi piasì përchè che, a la finitiva, tüti
> a pudran rendse cunt che an passà ugnidün a scrivìa `l piemuntèis cum a-
> j era vis e che la grafìa storica a l´é na grossa bala. Sta custüma a l´
> era cuntinuà co dop che Murissi Pipin a l´avìa scrivü la prima
> gramàtica piemuntèisa (1783), e fin-a dop dël 1930 quand ch´a l´é naje
> la grafìa brandé, che cheidün a l´ha ciamà amprupriament ëstorica.
> Për rendës-ne cunt a bastrìa lese jë scrit d´Ar-turo Genre,
> cunsulté ij vaire dissiunari upüra co, s´as na treuvu ancura, lese j´
> euvre uriginaj redate an piemuntèis da l´Eutsent al di d´an-cheuj. Ch´
> as pensa për esempi a `L Sant Evange-li de Nossëgnour Gesu-Crist
> secound San Luca e San Giouan dël 1838, ai Canti popolari del Pie-monte
> cüjì da Costantino Nigra (1888) upüra co mac a jë scrit d´Alberto
> Viriglio (+1913).
> Për cuntinué a insiste ch´a esist na tradissiun gràfica dël
> piemuntèis, an ësmija ch´a tuca avèj j´euj fudrà `d pel ëd salam
> mutubin ëspëssa, a menu che ün a l´abia mai lesü ëd test uriginaj
> ëscrit prima dël 1930, ann che Pinin Pacot e Andrea Viglongo a l´han
> ideà la grafìa brandé che, cum as é disse, cheidün a l´ha peui ciamà
> storica, sensa rasun.
> Ma co la grafìa brandé a l´é nen piasüa a tüti, an efet, vers la
> fin ëd j´ani ´30, Ali Belfadel a l´ha püblicà na Gramàtica piemuntèisa
> ch´a pre-
> sentava na scritüra diversa da cula `d Pacot e Viglongo. E l´istess a
> l´ha fait Enzo Bottasso che, dël 1953 a l´ha suagnà la trascrissiun ëd
> le cumedie dl´Aliun ch´a fan part ëd la famusa Opera Jocunda.
> Essenda al curent ëd le dificultà che la gent a l´avìa a lese `l
> piemuntèis ant la grafìa brandé, dël 1967, co Mario Soldati, për la
> püblicassiun ëd I proverbi piemontesi a l´ha sernü na scritüra diversa
> da cula brandé e ant na nota a giüstì-fica sùa sernia disend: L´
> ortografia e perciò l´ortoepia piemontese dei Proverbi appariranno qui
> semplificate affinché gli italiani non piemontesi, nel leggere la
> traduzione non siano intimiditi nelle loro occhiate almeno orientative
> sul testo. Perciò scarso uso dei segni fonetici. Una soluzione non
> troppo tecnica ma pratica. Sovente nei vari testi piemontesi (anche in
> quelli che contengono i proverbi qui trascritti) manca l´uniformità
> ortografica.
> D´auta part la giüstëssa dë ste usservassiun a l´é co pruvà dal
> fait che dël 1980, ant la presentassiun ëd la Grammatica della lingua
> piemontese `d Guido Griva, Andrea Viglongo, ün ëd j´ideatur ëd la
> grafìa brandé, tüt essenda sudisfait dël travaj fait, a pensava ch´a
> sarìa ancur duvüssé eliminé vaire ëd cuj acent nen andispensabij. E sì
> dapress i arpurtuma sùe parole: Bisogna giungere a scrivere il
> piemontese colla scorrevolezza con cui si scrive l´italiano, cioè con
> accentazione, quasi nulla. Solo così si abituerà il piemontese a
> leggere la sua lingua senza prevenzioni ed incertezze. Inoltre si darà
> a tutti la prova che si tratta di una lingua viva ed attiva, di uso
> normale e popolare, non di un monumento del passato, da venerarsi come
> reliquia della cultura degli antenati, in cui sanno esprimersi soltanto
> i poeti; ruolo a cui tanti critici vorrebbero relegare il il nostro
> vivissimo e vitalissimo piemontese di oggi.
> E an ëstüpiss ël fait che mai gnün dij difensur ëd la grafìa
> brandé a l´abia mensiunà o piait an cunsiderassiun ij sügeriment d´ës
> magister. Ansi, anvece dë scüté `s bun cunsèj, ij brandé d´ancheuj a
> sun radicalisasse daré ´d sùa scri-türa, ver munument dël passà, e cume
> `d vej tru-
> -pié sbandà e sensa idee, vaire a sërcu `d difende `l vej furtin
> magagnà tirand a la borgna sü tüt lon ch´a-j ësmija divers. E parèj, a
> slun-tananu co chi ch´a pudrìa deje na man a büteje an sla carzà
> giüsta, già arvelà, cum as é vist, pì che na tranten-a d´ani fa da `d
> gran piemuntèis.
> A part son, a tuca co rendse cunt che an se ültime desen-e d´ani l´
> eculugìa lenghìstica dël piemuntèis a l´é cambià `d pianta e an ësmija
> che Andrea Viglongo, ün dij prim brandé, a l´avèissa già capilu dël
> 1980.
> Për lon ch´a rësguarda la grafìa, se dël 1930, quand che an
> Piemunt quasi tüti a parlavu piemuntèis e pochi a lu scrivìu, a pudìa
> andé bin duvré na scritüra süfisticà, ancheuj, che bin pochi a lu parlu
> e che la lenga a sta andasend a rameng, për cerché `d salvé la baraca
> as deuv ëscrive ant na manera sempia che tüti cuj pie-muntèis ch´a sun
> ëstait alfabetisà an italian e an castijan a peudu capì sensa
> tribülé.
> E vira, tuira e tarabasca, l´ünica stra për rivé a stu fin a l´é
> cula `d marché cun `d sègn bin ciair e distint ij sun median dla /u/ e
> dla /o/, ch´a esistu nen an italian e an castijan. Urmai a l´é na dusen-
> a d´ani ch´i l´uma adutà na grafìa ch´as basa sü sti prinsipi e i l´uma
> la sudisfas-siun che vaire piemuntèis ch´a l´avìu mai lesü dë scrit an
> sùa lenga mare, nen mac a l´han cuminsà lesla cun na gran goj, ma
> cheidün a l´ha co cuminsà a scrivla.
> Cum as peul nuté da la grafìa d´ës buletin l´antrudüssiun dël sègn
> ü për marché `l sun ëd la /u/ lumbarda, nen mac a l´ha rendü bin sempia
> e esplìssita la grafìa, ch´i l´uma ciamà antërnassiunal, ma a l´ha co
> dane la pussibilità d´eliminé na patela d´acent inütij, përchè che la o
> a l´é sempe tonica e dunc a l´ha nen dëbzogn d´acent, la u a sun-a /u/
> cum an italian e an ca-stijan, mentre `l digrama eu a curëspund al sun
> ëd la /o/ lumbarda, cum a capitava già al prinsipi dël Sincsent e an
> quasi tüti ij test piemuntèis ëd j´ani ch´a-j ven-u dapress. Augurand
> `n gran sücess al rëscuntr, i speruma che ij cungressista a pensu peui
> co a la grafìa dl´avnì, përchè che cun cula ch´a deuvru adess as va nen
> luntan.
>
> A Türin ës buletin a l´é dait an umagi ai client dël Pastificio
> Giustetto, Via Santa Teresa 19, ang. Via S. Fr. d´Assisi
>
> Grazie
>
>
> ----Messaggio originale----
> Da: dragonot@libero.it
> Data: 15/10/2011 22.02
> A: "piemont"
, "piemontviv"
> com>, "alpdn"
> Ogg: [Piemont viv] Convegno "La grafia della lingua piemontese
> nei secoli" - 1-a giornata
> Oggi sono stato alla 1-a giornata del Convegno "La grafia della
> lingua piemontese nei secoli", organizzato a Vercelli da "Vercelli
> Viva", nel favoloso Salone Dugentesco.
> Dopo i saluti del presidente di Vercelli Viva e dell'assessore alla
> cultura di Vercelli ci sono stati i seguenti interventi:
> 1) prof. Sergi Gilardin, che ha parlato della grafia delle lingue
> neolatine a partire dal giuramento di Strasburgo (842);
> 2) prof. Alda Rossebastiano e Elena Papa (Un. TO), che hanno parlato
> della grafia del 1300-1400;
> 3) Fransesch Rubat Borel, che ha parlato della grafia del 1500-1600;
> 4) prof. Candida Rabbia e Carla Becchio, che hanno parlato del Calvo
> (1700);
> 5) prof. Dario Pasero, che ha parlato della grafia dell'Isler
> (1700);
> 6) Gianluca Perrini, che ha fatto un excursus sugli autori del 1800;
> 7) prof. Giusep Goria (e figlio Eugenio) che hanno parlato della
> grammatica di Aly-Belfàdel (1900);
> 8) Giovanna Viglongo, che ha parlato della grafia del 1900, dal punto
> di vista della sua casa editrice.
> Domani mattina mezza giornata per la conclusione, ma non potrò andare
> a seguire.
> Dubbi? be', si, ma mi sono venuti fuori dal subconscio durante il
> viaggio di ritorno, quando era troppo tardi. Il principale è il
> seguente: se ho capito bene, la prof. Rossebastiano ha detto che non ha
> preso in considerazione i Sermoni (1150 circa), perché "testo
> multilingue". Boh...
> Bepe



County cricket – as it happened | Sport 1.00pm EDT 13:00 Just got back from a very entertaining chat with Tino Best to see Essex got their draw at Glamorgan. What a fantastic round of Championship cricket; five results, three very decent draws, plenty of collapses on eight decent pitches, and not too much rain. Now let me get on and write about it. Thank you all so much for your company these last four days, it’s been a (natwest t20) blast. It’ll be Jamie Bowman manning the good ship County Cricket - Live! from Sunday (he’ll be at the Roses match), but I imagine I will be back on these shores before long. Please keep clicking, keep commentating and all the rest. It’s great fun for us ATL when we know you’re reading, and keeps the whole thing viable too! pre bonded hairSpeak soon, folks, and thanks for reading. 12.09pm EDT 12:09 Nick Browne out at Cardiff. Can the Welsh get up? 12.08pm EDT 12:08 That is the game, amazingly:

HAMPSHIRE WIN BY 69 RUNS. First ball, Gurney tried to hit Crane into the Solent, got a wild edge and was caught at point. No point Read batting when he’s so crocked with so many required. Hampshire’s first win of the season. Well done them! 12.05pm EDT 12:05 Samit’s gone. And that might just be that. Crane, remy hair extensionsbowling round the wicket into some considerable rough, has got Patel to attempt a slog-sweep, and he’s edged an extravagant turner through to first slip. Great bowling. 235-8. Chris Read unlikely to bat with his bad hand. 12.00pm EDT 12:00 12.00pm EDT 12:00 DRAW AT BRISTOL. WELL BATTED ROB NEWTON AND STEVEN CROOK BUT AT THE MOMENT I’M AFRAID I DON’T REALLY CARE BECAUSE THE AGEAS IS FUN 11.57am EDT 11:57 Fletch and Samit at the crease. I know what you’re thinking: do it in boundaries. Well, we’ve just had the first indicator as to why. Fletch edged Crane wide of slip and the outfield here is slow. Samit ran two as hard as his little sausage legs could carry him and turned for the third, but Fletch didn’t get the memo. The big lad fancied keeping the strike. But Samit was sprinting at him, so Fletch set off the third as the ball was coming into the keeper. Wheater gathered and threw to the non-strikers, but missed by a mile and Fletch made it. Jeeeeeeezzzzz this is tense. 11.53am EDT 11:53

TWO IN AN OVER AT THE AGEAS!!! TWO FOR TINO!!! Double nelson, double wicket maiden!!! Hutton was roughed up a bit with his first few balls. Then Tino banged one in short and Hutton pulled, straight to Crane at fine leg, who set himself and took a fine tumbling catch, slipping over, before going absolutely gorillas with his team-mates. Patel turns down an easy single to fine-leg off Fletcher’s first ball. Tino has 4-40. Updated at 11.54am EDT 11.50am EDT 11:50 SHOCK: MATCH DRAWN AT LORD’S. Every game played by either Somerset and Middlesex this season has been drawn. 11.48am EDT 11:48 perruques cheveux naturelsOh wow! Tino’s just bowled Christian with the first ball of the second over of his new spell. It’s a yorker, and middle stump is no longer standing. Just. Perfect. Btw, Tino set off in celebration and Hampshire just chased him. The bloke is magnetic. Hutton in now; ring field. Two slips, gully. This game is (***)hot. I really want to swear but I really shouldn’t. Updated at 11.49am EDT 11.42am EDT 11:42 This game is on a rather lovely knife edge. Tino and Crane in tandem now. Christian a bit wafty, and Samit’s never more than 10-15 seconds from slapping to cover. Hutton’s in next and can bat, but with just Gurney and Fletch to follow, this stand really is vital. Read will only bat, as I’ve said before, if absolutely necessary. 11.40am EDT 11:40 11.32am EDT 11:32

Steven Crook’s got a hundred! Northants have had one hell of a day. 11.20am EDT 11:20 Shame. — Middlesex Cricket (@Middlesex_CCC) May 25, 2016 Off for bad light. Somerset 202-7. Hildreth 85*, Overton 19*. #TeamMiddlesex 11.16am EDT 11:16 Huge straight six down the ground from Christian off Crane... 11.08am EDT 11:08 perruques cheveuxIt’s all go here; Hampshire charged 5 penalty runs as Samit edges/misses Crane and it hits the helmet behind, and now Crane has had Christian dropped - very hard, fast chance - at first slip by a furious Ervine. Samit’s got 50 and Notts need 125... Updated at 11.11am EDT 11.05am EDT 11:05 There is a stream of Glamorgan’s game with Essex here, and you’re mad not to be watching it. Dan Lawrence just got out, and the Glammys are pushing for their first win since July 2015. 11.01am EDT 11:01 10.56am EDT 10:56 We have our fourth result of the round! Kent fly home with 18 from three balls from Alex Blake. — Sam Billings (@sambillings) May 25, 2016 Awesome win @kentcricket ! 🙌🏼 #topofthelog 10.51am EDT 10:51 Well done to Durham! — Graham Onions (@BunnyOnions) May 25, 2016 Another special win today against a very good side.Some young players showing a huge amount of maturity, oh and ridiculous amounts of skill 10.44am EDT 10:44

Probably haven’t given Northamptonshire enough credit for their sterling work in Bristol today. They are 237-4 for the day and with 34 overs remaining, that is probably that. Tea here at the Ageas, no more wickets. Notts need 128 in 39 overs, with four wickets in hand, really. Read highly unlikely to bat. 10.36am EDT 10:36 Advice from the man sat to my right: — Vithushan (@Vitu_E) May 25, 2016 Samit or bust for Notts. This could be a belter. If you're in Southampton, get a car with half a tank, jump onto the M27 or take the A27... 10.34am EDT 10:34 lace front wigsGame on here! Taylor has slapped Crane to Tino at mid-on, and the great man took a fine catch, before hurling the ball into oblivion. 10-man Notts need 129 more, and have four wickets really. Think Read will bat if absolutely necessary, but the man is wearing a proper plaster cast. 10.18am EDT 10:18 Suddenly, things are looking dreamy for Nottinghamshire, even if Read isn’t batting. The stand between Taylor - who is looking a million dollars - and Samit, who is trotting along and recently edged Crane between keeper and slips, is 96 from 20 overs. Tino is now bowling some wild stuff, and twice has gone through the keeper for four byes/wides with wild bouncers. Dangerous times for Hampshire. 10.14am EDT 10:14 10.02am EDT 10:02 I like this tweet, because of the optimism. Can they get the 284? — Essex Cricket (@EssexCricket) May 25, 2016 Essex 50 for 3, Nick Browne 31*, Dan Lawrence 1* and there are a minimum of 47 overs remaining. Another 284 runs required to win #GlavEss 10.00am EDT 10:00 Tino bowling to Samit at the Ageas Bowl... The stuff dreams are made of. 9.57am EDT 09:57 This game surely has too much to do, but 2 in 2 for Rayner has it on the move... — Middlesex Cricket (@Middlesex_CCC) May 25, 2016 WICKET - Somerset 156-6. Gregory c Franklin (slip) b Rayner 0. #TeamMiddlesex#bowlingOllie With 47 overs after this one, Somerset are 109 ahead with four in hand. Here, Brendan Taylor has 59, and Samit 34, as the pot bubbles. Beautifully poised with all four results very much possible. 9.46am EDT 09:46 This is a great picture: — Phil Makepeace (@AlteredCourse) May 25, 2016 Action shot of Trego scaling the Lord's fence after both he and Hildreth (top) took an unscheduled comfort break. pic.twitter.com/gjn9PqGKRF 9.41am EDT 09:41 Can Glamorgan? Can they? — Essex Cricket (@EssexCricket) May 25, 2016 WICKET! Ravi Bopara fends a ball from Michael Hogan to Aneurin Donald at 2nd slip and goes for 6. Nick Browne 28*. 46-3. #GlavEss 9.38am EDT 09:38 9.31am EDT 09:31 Hundred up for Notts and a really fascinating period of the game coming up. With Taylor and Patel at the crease, Notts can win it. Without them there, I’d say they can’t (although Dan Christian is in next). Taylor has played a beautiful upper cut, and Samit is being Samit, depositing Dawson for a lovely hoicked legside four. 107-4, 198 to win. Read surely won’t bat, so five wickets required. 8.57am EDT 08:57 8.57am EDT 08:57 Another wicket at the Ageas! Empty Wessels has been drawn into a drive by McLaren. The ball has nipped away a fraction and he’s been caught behind. 8.48am EDT 08:48 8.41am EDT 08:41 Rob Newton adds the one he needed for a ton. He’s gonna need a few more to save the game. — Alex Winter (@_alexwinter) May 25, 2016 First match of the season and a battling century for Rob Newton. Northants need the fight to continue this afternoon... #bbccricket 8.27am EDT 08:27 So I’ve had a bite to eat so I thought I’d actually do my job and chat to you all about what is going on around the grounds... A wicket for Glamorgan on the stroke of lunch! Can they force their first win (in any format) since July last year?! Essex bat deep and bat big, so I wouldn’t rule them out yet. The equation: Glamorgan need 9 wickets, Essex need 322 runs, and there are 66.5 overs remaining. Kent are off to a flyer in their pursuit of 175 against Derbyshire. The equation: Derbyshire need 10 wickets, Kent need 149 runs, and there are 65 overs remaining. Rob Newton has 99 for Northants and is digging in to save the game against Gloucestershire. The equation: Northants trail by 18 runs, with five wickets in hand. 65 overs remaining. Up in Div One: cosplay wigsJames Hildreth is doing his thing at Lord’s. The equation: Somerset lead by 46, with six wickets in hand. 66 overs remain. And here at the Ageas Bowl, Tino Best is having a great time. Nottinghamshire are three down chasing 305, but Chris Read probably won’t bat. Notts require 255 more runs, Hampshire need seven (six, really) wickets. 69 overs left. What an afternoon we have in store. How good is county cricket?! 8.02am EDT 08:02 Lunch here at the Ageas and Notts are 50-3, still 255 away, and having just lost a third wicket.... McLaren has got one to bounce and nip at Mullaney, who edged to first slip... Mes (who has a real name!) has been in touch ATL: “I’m doing incantations for Glamorgan to take a wicket,” he writes, :(I bowed to the better judgement of HPG and Captbnut on the declaration). So I’m singing this iny my head (at work): Mae bys Meri-Ann wedi brifo, A Dafydd y gwas ddim yn iach. Mae’r baban yn y crud yn crio,A’r gath wedi sgrapo Joni bach. Sosban fach yn berwi ar y tân,Sosban fawr yn berwi ar y llawr,A’r gath wedi sgrapo Joni bach.”

I have absolutely no idea what this means. No idea. Updated at 8.06am EDT 7.58am EDT 07:58 7.56am EDT 07:56 Kent flying along, aren’t they. What a game to win that is. Right, I notice comments are down again. Hold fast they will be back soon but there’s nought I can do about it. Feel compelled to tell me something? Sub-140 character thoughts to @willis_macp and more conherent/longer thoughts to will.macpherson.freelance@guardian.co.uk. Fire away. 7.50am EDT 07:50 7.43am EDT 07:43 Elsewhere, things are happening, aren’t they? Derbyshire, what have you done? Kent need 175 to win. Glamorgan have declared (well batted Mr Bragg), and Essex need 334 from 70, I believe. Middlesex, good on you. Somerset are 60-4 and lead by just one. Hildreth the key, you’d say. Both sides looking for their first non-draw, so up the result! DURHAM HAVE WON, CONGRATULATIONS DURHAM! Just a shame Colly couldn’t see them home a day before turning 44, but that is a spectacular effort. Well done. How often has a guy taken a nine-bag and not won? Updated at 7.46am EDT 7.37am EDT 07:37 Apologies if I’ve been a bit quiet, I’ve been perambulating the Ageas’s Bowl in pursuit of a black americano, which I now have, and am sipping. While this may sound like a dereliction of duty, it was not without cricketing rewards. I come bearing news, and it ain’t good for Nottinghamshire: I bumped into Chris Read, off to throw white balls at Greg Smith in the nets with Peter Moores. He has a proper cast on his left wrist. Can’t see him batting today; can’t see him batting for six weeks or so... We have had another wicket too, and it belongs to Tino! The sheer chutzpah of the bloke is a sight to behold. He’s struck Lumb on the pads (again - there was a huge appeal earlier) from round the wicket and after about ten minutes up went the finger. Make your mind up below. Lumb was looking good after a decent working over: he absolutely nailed a pull into the small of Tom Alsop’s back at short leg. Looked very sore. — Hampshire Cricket (@hantscricket) May 25, 2016 WATCH: Terrific @tinobest! Never short of pace, or a passionate @CountyChamp celebration! pic.twitter.com/OdQUvb2yGR 6.57am EDT 06:57 Tinooooooo! He’s got Libby, and the hosts are on the move. Couple of throat balls were followed by a fuller one, which was duly nicked. Tino is making loads of noise. 6.54am EDT 06:54 Derbyshire are making a bit of a hash of things, aren't they? 6.46am EDT 06:46 Tino’s first ball has just cracked into a ducking Mullaney’s back... This is going to be fun. He had Lumb, particularly, in all sorts of trouble a couple of days ago. Updated at 6.46am EDT 6.38am EDT 06:38 I see there’s been a fourth wicket at both Derby and Bristol, and Keaton Jennings has his third hundred of the year up at Edgbaston. I’m backing us to get four more results today. Updated at 6.41am EDT 6.37am EDT 06:37 The lead is 300 at the Ageas! Declaration, slogging, wicket all incoming. These two - Crane and Tomlinson, who on-drove his first ball for three played some nice shots - and, oh, there’s the declaration. Will Smith’s on the balcon calling them in. Nottinghamshire will need 305 to win off 86 overs. Light roller being used as I type. Good game, good game. 6.21am EDT 06:21 Gurney has his ninth wicket of the match! He’s got one to nip back at McLaren, and it’s struck him - a bit high perhaps - and the finger went up. Empty Wessels - still keeping - threw down the stumps too so he was probably out on two counts. 282 is the lead. 6.16am EDT 06:16 There’s a bit going on around the grounds; Middlesex are all out, 47 ahead, and Jack Leach has a five-fer. Very good few days for the J.Leaches. On Durham charge, with Jennings onto 98. Paul Collingwood is 40 tomorrow! Would be a decent birthday present if they could pull this one off.... Here, Ryan McLaren, who is looking a cracking overseas signing once again, has taken Hampshire past 200, and a lead of 281. We’re on declaration watch. 6.12am EDT 06:12 No full report from me yesterday I’m afraid, as England decided to go announce what a few of us had long suspected: that Reece Topley was facing a lengthy spell on the sidelines. There’s the round-up at the bottom of the piece, though. In the report’s absence, mind, I’d recommend reading this from Selve. Just a lovely piece on how we seldom think about the guards we take. Graham Gooch hits the nail on the head when it comes to taking guard | Mike Selvey 6.02am EDT 06:02 Good morning, how are you all? I’m at the Ageas Bowl, where - unlike the last couple of days - the sun isn’t shining. But it’s not going to rain. Hampshire’s last three batsman are going to come out for a bit of a swing. They’re currently 270 ahead, so Notts already require the highest score of the match to win. They failed in a smaller chase against Warwickshire last week, of course, but Samit had some fun. This should be a cracking day. There are five other matches to be completed too. It should be a short, but excellent, day at Edgbaston, where Durham require not too many, and Warwickshire still need six wickets. Could Chris Wright trump Woakes and get ten?! At Lord’s, they’re starting on time despite some doubt, and it’s looking very drawy. What do I know, though? In Div 2, one game is already complete, and there are three to run. Could there, improbably, be results at Derby and Cardiff? And how long will it take Gloucestershire to see off Northants? Enjoy the great game, folks, and be sure to barrack hard below the line. 5.25am EDT 05:25 Today we have Will Macpherson at the Ageas Bowl to cover Hampshire v Nottinghamshire. Here is his report on the news from Hampshire yesterday: England’s Reece Topley ruled out for three months with back injury And, in case you missed it last night, here’s Mike Selvey’s column: Graham Gooch hits the nail on the head when it comes to taking guard | Mike Selvey Enjoy the cricket Updated at 5.25am EDT