Invio pagine importanti 3 numeri nuovo notiziario

Messagi da Francesco Rubat Borel

Mi i l'hai dit ëd nen deje da ment nè importansa a coj ch'a veulo cambié la grafìa, che la mare dij fòj a l'é sèmper gravia. Ma gnanca ch'as peul dovresse tute le grafìe. Scrive an italian, fransèis, anglèis e an tute le lenghe a veul di doe còse: - esprime sò pensé - fé che dj'àutri a conòsso tò pensé.

Për che tuti a peusso conòsse a venta ch'a-i sia na lenga che j'àitri a capisso: i peuss pa esprim-me 'nt una lenga inventà che mach mi i conòsso, gnanca s'i componèissa un poema parèj dl'Ilìande. E da già che sta lenga a l'é scrita, a venta ch'a sia scrita conforma a la manera che tuti a la leso.

I scrivo nen ël piemontèis an alfabet russi ò àrab... As peul fesse, ma a lo fa gnun, përchè gnun a lesrìa. Ma quand ch'i scrivo ant una lenga im buto an conversassion pa mach con coj ch'am lesran, ma 'dcò con tuti coj che cola lenga a l'han parlala e, an scrivend, a l'han scrivula. Costa a l'é la tradission.

E na lenga a l'é tradission, përchè a l'é lòn ch'an fa dì quaicòs ëd neuv dovrand ëd paròle che d'àutri prima a l'han dovrà, e parèj a l'han trasmetuje a d'àutri, coj che a në scoto e coj ch'a peulo rëspondne. Atension, tradission a veul pa di conservatorism. I parloma piemontèis pa për goerné 'd paròle, dësnò 'l prim a podrìa dì ch'a-j na fa gnente, e n'àutr chité 'd parlé piemontèis përchè a l'é stofiasse dë st'hòbby.

I parloma piemontèis e i lo scrivoma përchè a l'é la nòstra lenga, ò almanch na lenga ch'an pias. Ël piemontèis i lo scrivoma për dì, fortì, bërtavlé e tut lòn ch'as peul fesse con na lenga. E da già che 'l piemontèis, lenga e ij sò dialet, a l'é sempre scrivusse parèj, a l'é parèj ch'i seguitoma a scrivlo. Dësnò i parlrìo e i scrivrìo d'àutr.

Cola ch'a l'é l'ideja che sti-sì a në smon-o? Che 'l piemontèis a l'é difìcil da scrive. Alora da 700 agn a j'é staje 'd ciole ò 'd lingere ch'a l'han scrivù parèj përchè a j'ero 'd fòj ò a vorìo ciolé dij pòvri matass? Boneur ch'a l'é rivaje sti-sì a anluminene. Boneur ch'a-i é sti brav òm ch'an salvo. Mach ch'a son pa dij brav òm, ma dij bonomass...

A l'é ch'a l'é difìcil amprende a scrive na lenga, spece da vej dòp che për tanti ani it l'has scrivù mach an italian, e mach an lenga italian-a. Përchè le masnà, ch'a l'han la testa libra, a l'han gnun-e dificoltà a amprende a scrive 'l piemontèis, mach ch'as dedichèisso le mideme ore (e nen des lession!) che a l'italian, e che coj ch'a van a mostreja a sio për da bon bon a felo, con na formassion a la didàtica 'me ch'a l'han le magistre ch'a mostro l'italian, ò i professor ch'a mostro l'anglèis e 'l fransèis, e pa mach dij brav pensionà che përchè a son bon a parlé a chërdo d'esse 'dcò bon a mostré!

E sti-sì, s'a fusso 'd vejòt ch'a parlo fransèis ò anglèis, a sarìo magara bon a mostreje a parlelo, ò a canté na canson, ma a sarìo bon a mostreje a lese e scrive 'l fransèis e l'anglèis? A fan bin a fé tute soe atività pr'ël piemontèis, meritòria, ma a-i va col minim ëd deuit!

Se i l'hai mal a la testa, i penso pà 'd varì an pijand a testassà na muraja përché a l'é lòn che 'd pi fàcil a-i é da fé! I diso mach che sti bonomass a l'han presentà pro 'n problema, un sò problema, e a l'han vorsù arzòvlo con ingenuità, an spantiand an gir ij sò sagrin.

Che 'l piemontèis a presenta 'd dificoltà a scrivse, a l'é vera. Ma a l'é përchè a l'é na lenga che, da certe mire, a l'ha 'd struture fonétiche (pi 'd vocaj) e morfològiche (ij prenòm ch'a s'angavigno 'ntërlor) pì complicà che l'italian, ch'a l'han pa da manca 'd marcheje an soa grafìa.

Ma atension, sti bravòm a l'han pa pensà ch'a fusso cole-lì le dificoltà, ma scrive "o" e "u". E mach përchè a son bon mach a scrive an italian. Un ch'a sia costumà na minima a scrive 'dcò ant n'àutra lenga (e 'n costa mailing-list a-i n'é tanti ch'am piasrìa ch'a rëspondièisso), ch'am diso un pòch, amprendùe le égole fondamentj, che problema ch'a dà 'l piemontèis?

Giusta coj 'd certi ditongh e 'd certi prenòm. An coj aspet lì si ch'as peul parlesse d'arforma, da già ch'a-i é 'd régole ch'a armonto mach a la gràmatica dël Brero ò al pi tard al 1931. Ma nen dij fondamentaj: o, ò, eu, u. S'i gavoma, i scrivoma pa pi 'n piemontèis, ma ant un'àutra coòsa ch'i podoma ciamé 'mè ch'i voroma: italian nordocidental, padanèis ocidental, ocitan oriental, bela lenga 'd nòst pais....

Messagi da Vielmini F

Salut, Frans, am smija ch'it la fase tròp sempia. I pens ch'a vantria produve an document coletiv, na litra o quaicòss d'autr per difideje 'd spantié sò falabracade, mach, anco meij ch'agredije, serché 'd rasoneje e feje cambié ideja... S'a veulo pròpe nen dé da ment almeno ch'as sento isolà..

Da bon a peulo pro fé un parfond ed dani. 100% d'acòrdi con Sergi, ch'i salut dòp squasi 'n ani ch'is sentoma pì nen (anndova ses-to finì?!)

An piòta FV

Messagi da dragonot\@libero\.

Mi i son d'acòrdi con Berto e i farìa gnente. Fé un document ëd dësconfession a vorrìa dì arconòsse n'amportansa a sta propòsta ëd grafìa che a l'ha pa. Com a l'ha scrivù Rubat Borel, na grafìa a l'ha sens se cheicun a la dòvra a scrive cheicòs, ma se a l'é mach propòsta an sperand che dj'àutri a la dòvro a restrà litra mòrta.

An sla Wikipedia, a-i é ëd përsonagi ch'as comport an cola manera e a-j ciamo "troll". A son tratà com a l'ha mostà ël fondator, visadì "do not eat the trolls" = "deje pa da mangé ai troll". Quand che a son arconossù, gnun a arspond pa a le inissiative/polémiche dij troll, parèj cole inissiative/polémiche a finisso lì.

Ciàu, Bepe