I - Soa partensa da Costantinòpoj

A l'é pro vèira che al temp che Baldovin[1] a l'era imperator ëd Costantinòpoj, lòn ch'a-i capitava dl'ani 'd Nòsgnor 1250, monsù Nicolaj Pòlo, ch'a resta 'l pare 'd monsù March, e sò fratel monsù Matéo, sti doj fratej a j'ero ant la sità 'd Costantinòpoj, rivà da Venessia con soa mërcansìa, e a j'ero dij gran nòbij da bin. A son parlasse antra lor e l'han decidù dë traversé 'l Gran Mar[2] për vagnesse chèich-còs, e parèj a son butasse a caté vàire giòje da mnesse dapress, e a son partì an sna nav ëd Costantinòpoj e a son andass-ne a Soldania[3].

Na vira ch'a l'ero stass-ne a Soldania vàire dì, a l'han pensà bin dë tiré anans, e butasse ch'a j'ero ën viagi a l'han fàit tanta 'd cola stra a caval, ch'a l'é capita-ie dë rivé da Barca[4], Rè e Sgnor ëd na part dij tàrter, che an col moment-là a l'era ant la sità 'd Bòlgara[5]. E 'l Rè a l'ha faje gran onor a monsù Nicolaj e a monsù Matéo, e l'é stàit motobin content ch'a fusso rivà. E ij doj fratej a l'han faje cadò 'd vàire 'd cole giòje dont a 'n n'avìo 'n përfond dapress, e Barca a l'ha arseivuje motobin volontè, e l'ha arcambiaje con doe vire tant ëd lòn che a l'avìa avù an cadò da lor.

Na vira ch'a j'ero stàit për n'ann antregh an sta sità-sì, a l'é anandiasse na guèra antra Rè Barca e Alào[6], Rè dij tàrter dl'Alvant. E l'un a l'é andaje contra a l'àotr, e ambelessì a l'é sta-ie na gran bataja, e a l'é mòrt-ie tanta ëd cola gent, ma a la fin dle fin Alào a l'ha vinsù, e parèj për via dle guère gnun a podìa pa pì viagé sensa ch'a lo ciapèisso. E st'Alào-lì a l'era piassasse da 'nt la part d'andoa che ij doj fratej a-i ero rivà, ma anans a podìo bin andé franch l'istess, e parèj a son butasse a andé anvers a l'alvant, për torné andré passand da ‘n banda.

E partì ch'a l'ero da Bòlgara a son andà a n'àotra sità ch'a diso Ocaca[7], ch'a la restava a la fin dla sgnorìa 'd Ponent. E da cola a son partì e a l'han traversà 'l Tigri[8], e a son andàit për un desert longh 18 dì[9], sensa pa trové 'd ca, ma mach dij tàrter ch'as në stavo sota a soe tende e a vivìo 'd soe bes-ce.

[1] Baldovin II, imperator latin (catòlich) ch'a l'ha regnà a Costantinòpoj dal 1238 al 1261, quand ij grech ortodòss a son peuj riessù a arpijesse andré sò imperi daj catòlich venessian, con Michel VII Paleòlogh, prim imperator dla dariera dinastìa greca ortodòssa dl'imperi roman d'orient. Lòn ch'a-i restërà dla famija dij Paleòlogh, dapress a che a sarà droca-ie sò imperi, as tramuderà ant ël Monfrà, ma a la sarà peuj catòlica.

[2] Che al dì d'ancheuj i disoma Mar Nèir.

[3] Sità dla Criméa, che al dì d'ancheuj a diso Sudak, andoa che la famija Pòlo a l'avìa 'd magasin.

[4] Berke Khan, sgnor ëd l'Orda d'Òr, che a disìo ëdcò Tàrter dl'Alvant, na region ch'a la restava tra l'Amo Darja e 'l Mar Nèir. Berke a l'ha regnà dal 1257 al 1266.

[5] Sità dla Russia meridional, che ancheuj a resta na cita distèisa ‘d ruin-e ch'a diso Bolgary, davsin a Kazan. Sò nòm a-j ven daj Bulgar ch'a l'avìo fondala. La tribù turca dij Bulgar a l'era s-ciapasse an doj tòch anviron al V secol e na part a l'era andàita anvers a la Russia meridional e a l'era vnùita mussulman-a, nopà che l'àotra part a l'era calà giù anvers a Bisansio, andoa ch'a l'é fasse cristian-a e a l'é fondasse la Bulgarìa moderna. Costa sconda branca a l'é stàita ciapà antrames a slav e grech, e a la fin dle fin soa lenga a l'é vnùita bele che slava, contut che le rèis ëd soa gent slave a sìo pro nen.

[6] Huleghu (1216-1265), sest fieul ëd Tolói e anvod ëd Cinghis Khan. La guèra a l'ha pijait l'andi anviron al 1262, lòn ch'an da na data d'ariv dij doj fratej a la cort ëd Barca, col che a la fin dle fin sta guèra a l'ha peuj vinsula. Huleghu a l'é stàit Khan ëd Persia dal 1256, e a l'é stàit dzortut dapress a pijesse dla terra a ponent dla Persia midema.

[7] Al dì d'ancheuj as ciama Ukek, ant la Russia meridional, ant sël Vòlga, antrames a Kazan e Saratov.

[8] Dij temp che March a scrivìa a-i në j'era vàire ch'a cherdìo che ‘l Tigri a fussa longh 'me tut e as fasèissa bele che 'l gir dël mond ant le region le pì stërmà. Mach che lòn ch'a l'ha passà chiel a Bòlgara al dì d'ancheuj as ciama Vòlga, e a peul 'cò esse che sti doj nòm a resto parent antra lor. Anans dë deje del tolo a March, a venta gionté che antlora coj dël post ës fium a lo disìo Itil' e sto son "til" a chiel a peul pro avej faje vnì 'n ment ël Tigri.

[9] Na giornà a caval, che dal pì al manch antlora as contava për stanta chilòmeter dël dì d'ancheuj.