013 - Ambelessì as conta coma monsù Nicolaj, monsù Matéo e monsù March a sio partiss-ne dal Gran Can

Quand che 'l Gran Can a l'ha s-ciairà che monsù Nicolaj, monsù Matéo e monsù March a dovìo parte, a l'ha faje ciamé da chiel e a l'ha faje dé doe tàole d'òr, e a l'ha comandà che gnun a podèissa tocheje an tute soe tere, e che tute soe spèise a fusso pagà, a lor e a tuta soa famija, qualsëssìa ch'a fussa 'l pòst andoa ch'a stèisso.

E a l'ha daje d'ambassade për ël Papa e 'l Rè 'd Fransa e 'l Rè dë Spagna e për j'àutr ësgnor ëd la cristianità. E a l'ha faje pronté quatòrdes nav, minca un-a con quatr erbo e vàire ch'a andavo a dodes vele, e i podrìa fin-a dive coma, ma a la vnirìa longa e a fa nen dë manca dë parlene ambelessì.

Na vira che le nav a l'ero ëstàite prontà, ij baron e la fomna con sti tre latin a l'han salutà 'l Gran Can e a son montà an sle nav con vàire 'd gent, e 'l Gran Can a l'ha dajne për coaté jë spèise për doj agn. E a l'han navigà për bele che tre mèis, fin-a a rivé a l'ìsola 'd Giava[1], andoa ch'a-i son vàire maravije, dont iv conteroma ant ës lìber-sì.

E peuj a l'han lassà st'ìsola e a l'han navigà për ël mar dl'Ìndia për bele che disdeut mèis, anans dë rivé andoa ch'a sn'andavo, e për soa via a l'han ancontrà vàire maravije, dont ëdcò iv conteroma ant ël lìber. E na vira ch'a son rivà a l'han trovà che Arcon a l'era mancà, visadì col ch'a-j andava sta fomna, che parèj a l'han dajla a sò fieul, Casan d'Argon, e che la sgnorìa d'Argon as la tnisìa Acato[2].

E iv diso sensa eror che ansima a ste nav a-i era bele che sessent person-e, dont a l'é pa campane pì che disdeut. Quand ch'a l'avìo sistemà la fomna e a l'avìo fàit l'ambassada comandaje dal Gran Can, a l'han salutà e a son butasse për la stra. E a venta ch'i sapie che Acato a l'ha faje cadò a-j tre latin, mess dal Gran Can, ëd quatr tàole d'òr, un-a col falcon, n'àutra col leon e j'àotre doe seulie.

Ant un-a a-i era scrit-ie ch'a fusso servì e riverì e ch'a-j dèisso lòn ch'a-j fasìa dë manca an tuta soa tera. E parèj a l'é stàit, che vàire vire a j'ero compagnà da dusent òmo a caval, ò dë pì ò dë manch, sconda com a portava, për deje na scòrta da 'nt na tera a n'àutra.

E soèns a në fasìa pro dë manca, përchè ch'a trovavo vàire pòst con dij pericoj, chè la bruta gent a l'avìa belfé a fesse soe facende, con lòn che Acato a l'era nen lë sgnor për giusta dissendensa. E iv diso sòn 'cò për rispet a sti tre mess, dont as fidava fin-a 'l Gran Can, ch'a l'ha fidaje la regin-a Cacese[3], fija dël Rè dël Mangi[4], ch'a la mnèisso ad Arco, sgnor ëd tut l'alvant. E parèj a l'é stàit fàit.

E sta regin-a as jë tnisìa 'me dij pari, e coma a dij pari a-j dava dë ment. E quand ch'a son partiss-ne për torness-ne a sò pais sa regin-a a la piorava dal gran magon. E ch'i sapie, che da già ch'a-j fidavo na regin-a parèj, për ëmnela ant un pais tant a la longa, a veul dì ch'a-j vorìo dël gran bin e as jë tnisìo motobin dë cont.

Partì ch'a-j ero ij tre mess da Acato, a son ëvnuss-ne a Trebisonda[5], peuj a Costantinòpoj, peuj a Negropont, e a la fin dij fin salv e motobin carià 'd richëssa[6] a son rivà a Venessia.

E sòn a l'é rivà dl'ann 1295. E con sòn i l'hai contave l'antrodussion dël lìber ëd monsù March, e ambelessì as taca a contesse dle provinse e dij pais andoa chiel a l'é stàit.

[1] Sumatra, ch'a disìo ëdcò Cita Giava.

[2] Fratel d'Argon, ch'a l'era butasse a regné passand-je anans a l'erede giust, ch'a l'era 'l fieul d'Argon, Gazan. A l'é mòrt strangolà ant ël 1295, lassand-je sò titol pròpe a Gazan.

[3] Sempe Cocacin, am da che Rùstich a lë scrivèissa 'n tant ël chilo e dle vire as rendèissa pa cont d'avej scrivù l'istess nòm ën vàire manere diferente. D'àutra part as tratava 'd lenghe che chiel al capìa nen e 'd conte ansima a dle facende che chiel a l'avìa nen vist, che ën scotend dij nòm dròlo parej a podèissa fé confusion a l'é pitòst natural, sempe che la confusion a l'abio nen fala peuj coj ch'a tracopiavo a man n'original che a nojàutri a l'é nen rivane.

[4] Mantzé, che an prinsipi a restava na bruta paròla mòngola ch'as dovrava për dì ij cinèis dël meridion, un pòch 'me ch'a l'é dovrasse peuj ant la stòria la paròla "teron". A coj temp-là a l'era vnùita a esse 'l nòm dla provinsa meridional dla Cina.

[5] Ant sël Mar Nèir, pòrt grech che a drocherà nen sot ai turch fin-a al
1460 e che a l'era un dij pì avosà për ël comersi con la Persia. Al temp dij roman a la disìo Teodosiòpolis (sità 'd Teodòsio) e j'àrab peuj a l'han dila Calicala.

[6] Vàire ch'a sio stàit bon a mnesse a ca a lo sa gnun. March ant sò testament a dis che a Trebisonda a l'avìo portaje via 'd valor për 4000 iperperi, ch'a j'ero le monede ch'a disìo ëdcò "Bisant". Ste monede-sì a vnisìo dal vej "solidus" roman, e a valìo 4,2 gramma d'òr. Donca aj Pòlo a l'avrìo rubaje 17 chilo d'òr. Un capital nen da rije: ancheuj a sarìo bele che sinch milion e mes d'euro. Ma a venta 'cò dì che antlora ij bisant a l'ero dapress a svalutesse motobin ampressa, e che dal 1050 al 1090 sta moneda a l'era smonusse 'l 66% ëd sò valor, lòn ch'a rend malfé a capì vàire ch'a valèissa da bon ës tesòr rubà aj Pòlo.