Ël mesté dël pari

E parej i soma bele che partì. L'edission an napoletan a l'ha già në scartari ch'a va, e i chërdo che ëdcò për vàire piemontèis a sia anteressant da lese, che tante vire un a capiss tante ròbe, a sente lòn che la gent normal a la conta ëd soa vita. Speroma che a daga na man a spantié l'alfabetisassion ëdcò an meridion, che se ël piemontèis a l'é gram da scrive, ‘cò ël nàpoli a badin-a pro nen.

Mi i son antramentr ch'i fom mila ròbe, che quand ch'it ses dapress ch'it ven-e pare la vita as tramuda ant j'ospidaj për mila e subia esam, e peuj ant ij negòssi, për core a caté lòn che mè fieul a-j fa vnì veuja da mangé a soa mari.

Mè fieul (ò mia fija, che lòn i lo soma anco' nen) a l'ha squasi ses ësman-e e a l'é antramentr ch'as fa chërse j'orije. Parej la sèira i-j parlo. An piemontèis, as capiss, che pòr fieul a sent mach parlé an russi e an ucrain tut ël dì, a venta pro ch'a l'abia na frisa ëd varietà ‘cò chiel. La minia a va soèns a cogesse davsin a la pansa ëd Lena, e parej i chërdo che mia masnà a la sia dapress a amprende ëdcò 'l gatèis, s'im lasse passé na paròla dròla. Ed sigura a sa già che antëcà a-i é cheidun-a ch'a la ronfa tuta contenta.

Adess an tochërà prontesse a mostreje a lese e a scrive. Bòn, nen doman matin, ma i seve pro ‘me ch'a l'é con le masnà, it fase pa an temp a dì bà ch'a ‘l pòrta già la màchina. Mej pense-ie adess. Parej i son dapress ch'i vardo lòn ch'a-i é për mostreje a le masnà a parlé e scrive con bon deuit. Nen ch'a-i sia peuj vàire, dzortut se un a sta a ca dël diav, tan-me nojàotri.

E parej i chërdo che da mars sòn a sarà lë scartari d'un pari ch'a lë s-ciàira coma na lenga a la nass ant la testa d'un cit. Ëd teorìa i ‘n n'hai da vende, ma la pràtica an darà (coma sempe) soa gran partìa ëd sorprèise.

I sai anco' da ij temp dl'università che la quantità ëd paròle che na masnà a l'amprend a l'é bele fissa. Donca ën trovandse an imersion an quatr lenghe a dovrìa andeje quatr vire pì ‘d temp përchè as fasa sò prim vocabolari. E nen sensa na frisa ëd confusion, përchè jë struture ch'a stan sota (la forma dël rasonament, se i veule) a resta diferenta për minca lenga.

Sòn am sagrin-a nen. ‘Cò mi da cit na vira a l'han mandà a ciamé ij mè për dije ch'i l'avìa dij «problema d'espression». I l'avìa gnun problema, mach che për tut a-i va sò temp. Le paròle a son com ël mangé, a venta feje mitoné përchè ij gust as marìo antra lor. Sòn i vardereu da fejlo capì sùbit, che im viso mi ch'a fa nen tant piasì quand an bela manera at diso ch'it ses coto.

I son nen vàire sagrinà da lòn ch'al farà a scòla. Mi a la scòla i-j chërdo nen. An famija i l'oma sempe gavassla a amprende daspërnojàotri, sensa pa ciameje al goèrn ch'an disèissa ch'i soma dle cime. A scòla as va pì che d'àotr për amprende a viv-je ansema a la gent, ma l'istrussion at la da toa famija. Ëd lìber a ‘n n'ha fin ch'a në veul e s'a l'ha veuja ëd ciaciaré mi i son nen un ch'a scapa via. Peuj ch'a varda chiel s'a veul sò tòch ëd carta ò pura nò.

A amprende i lo posso pro, ma ëd lòn ch'a farà da manca d'avej an sacòcia ant ël 2030 a l'é mej ch'a decida daspërchiel, che an tute le manere le consegoense a son sempe mach soe. La nufia bon-a për le question técniche an famija i ‘l l'oma da vàire generassion, donca mè prim but a sarà col dë fidesse dla nufia ëd mè fieul e deje d'ancoragiament a fé daspërchiel, sensa deje da ment a gnun.

Che ròba, neh? 47 agn, mes mond e mila ròbe dròle s-ciairà e adess as deurb n'uss ch'i sai pa andova ch'am men-a. Për carità, am men-a ‘cò mi andova ch'a l'ha sempe ëmnà tuti j'àotri: am men-a mach a fé ‘l pari. E i peulo gnanca dì d'esse tant sagrinà. Ma chissà che efet ch'a-j farà a chiel (ò a chila) lese sossì antra vint ò trant'agn. Miraco quand a starà për caté na masnà...

A la fin dle fin ël bel dlë scrive a l'é pro cost. Che la ròba a la resta, e bele se i moirèssa anans dë vëdde mè anvod i sai ch'a podrìa sempe les-me. Për carità dël Signor, a son sempe mach dle paròle an fila, ma curios e ciaciaron ‘me ch'i soma an famija i chërdo ch'a-j farà piasì franch l'istess.